Podkarpackie to strategiczny węzeł na wschodniej flance NATO

Materiał powstał we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego 

Region, który jeszcze kilka lat temu kojarzony był w kraju głównie z przemysłem lotniczym, rolnictwem i turystyką, w krótkim czasie przekształcił się w jeden z najważniejszych punktów strategicznych NATO. Podkarpackie stało się faktyczną tarczą wschodniej flanki sojuszu. Jak podkreśla Władysław Ortyl, marszałek województwa podkarpackiego, region łączy dziś unikalne funkcje logistyczne, militarne, przemysłowe i technologiczne, co czyni go kluczowym dla stabilności całej Europy.

Jasionka: Logistyczne serce i „forward logistics node”

Ważnym punktem tej zmiany stał się Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka im. Rodziny Ulmów. Z perspektywy dowództwa NATO lotnisko to pełni dziś funkcję tzw. forward logistics node – wysuniętego węzła logistycznego, który umożliwia błyskawiczne reagowanie na zagrożenia oraz sprawne wsparcie działań operacyjnych. Lotnisko dysponuje pasem startowym o długości ponad 3200 m. Pozwala to na przyjmowanie największych samolotów transportowych świata, takich jak C-17 Globemaster czy potężny Antonow An-124.

Szacuje się, że przez ten hub przetransportowano już setki tysięcy ton sprzętu wojskowego i pomocy humanitarnej kierowanej do Ukrainy. To właśnie tutaj zbiegają się nitki zachodniego wsparcia, które obejmuje sprzęt wojskowy, amunicję oraz kluczowe wyposażenie medyczne. Tak wielkie znaczenie strategiczne sprawiło, że bezpieczeństwo lotniska stało się priorytetem dla sojuszu, co zaowocowało rozmieszczeniem w regionie nowoczesnych systemów obrony przeciwlotniczej, w tym baterii Patriot obsługiwanych przez wojska amerykańskie i sojusznicze.

Arterie strategicznej mobilności

Drugim filarem, na którym opiera się geostrategiczne znaczenie regionu, jest jego infrastruktura transportowa, wpisująca się w unijną i sojuszniczą koncepcję military mobility. Podkarpackie znajduje się na przecięciu kluczowych szlaków łączących Europę Zachodnią ze Wschodem. Kręgosłupem tej komunikacji są autostrada A4, droga ekspresowa S19 (część trasy Via Carpatia) oraz drogi krajowe DK94 i DK77. Infrastruktura ta jest systematycznie modernizowana, aby sprostać wymaganiom transportu najcięższego sprzętu wojskowego.

Niezastąpioną rolę odgrywa również transport kolejowy. Kluczową osią pozostaje linia nr 91 (Kraków Główny–Medyka), będąca częścią magistrali E30 i sieci bazowej TEN-T. Wspierają ją linie 101, 102, 107 oraz 108, które obsługują ruch transgraniczny i terminale przeładunkowe.

Szczególnym aktywem jest Linia Hutnicza Szerokotorowa (LHS), która pozwala na przewozy bez konieczności przeładunku na granicy, co w przyszłości może otworzyć nowe szlaki handlowe z Azją z pominięciem Rosji. Całość systemu uzupełniają nowoczesne terminale intermodalne, takie jak te w Żurawicy, Medyce, Woli Baranowskiej, Werchracie czy Kolbuszowej, tworzące „logistyczny most” między Zachodem a Wschodem.

Militarna obecność i Tarcza Wschód

Od 2022 r. Podkarpacie stało się domem dla licznych kontyngentów wojsk sojuszniczych – głównie amerykańskich, ale także brytyjskich, niemieckich czy kanadyjskich. Stała, rotacyjna obecność tych sił oraz regularne wspólne ćwiczenia znacząco podnoszą interoperacyjność i zdolności operacyjne regionu. Obecność ta ma również kluczowy wymiar odstraszający: każda próba destabilizacji tego obszaru wiązałaby się z bezpośrednią konfrontacją z całym potencjałem NATO.

Na terenie województwa stacjonują elitarne jednostki, takie jak 21. Brygada Strzelców Podhalańskich, 18. Pułk Saperów w Nisku czy 18. Brygada Artylerii w Nowej Dębie. Kluczowym obiektem szkoleniowym pozostaje poligon w Nowej Dębie – jeden z największych w Polsce. Choć program Tarcza Wschód koncentruje się na granicy północno-wschodniej, jego założenia obejmują również Podkarpacie, kładąc nacisk na ochronę infrastruktury krytycznej, rozwój systemów monitoringu oraz wzmacnianie Wojsk Obrony Terytorialnej.

Przemysł obronny: Od Kraba po Dolinę Dronową

Podkarpackie to nie tylko tranzyt, ale także potężne zaplecze produkcyjne. Obok lotnictwa kluczową rolę odgrywa tutaj zaawansowany przemysł obronny. Województwo jest siedzibą Doliny Lotniczej, jednego z najważniejszych klastrów lotniczych w Europie. To właśnie tutaj operują tacy giganci, jak Pratt & Whitney Rzeszów czy MTU Aero Engines Polska.

W samym sercu tego układu działają Polskie Zakłady Lotnicze w Mielcu, należące do globalnego koncernu Lockheed Martin. To ich największy zakład produkcyjny poza granicami USA. Mielecka fabryka zatrudnia prawie 1700 osób i tworzy tysiące kolejnych miejsc pracy u krajowych dostawców. Oprócz znanych śmigłowców Black Hawk i samolotów M28 od 2022 r. powstają tu kluczowe części do globalnego programu najnowocześniejszych myśliwców F-16.

Kluczową rolę w przyciąganiu tak zaawansowanych inwestycji odgrywają nasze strefy ekonomiczne: SSE Euro-Park Mielec oraz Tarnobrzeska SSE Euro-Park Wisłosan, a także Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny Aeropolis.

W regionie powstaje też sprzęt, który stanowi serce polskiej artylerii. To właśnie na Podkarpaciu produkowane są słynne armatohaubice Krab, moździerze Rak oraz nowoczesne bojowe wozy piechoty Borsuk. Z kolei fabryka w Nowej Dębie dostarcza niezbędną amunicję.

Co więcej, region jako jedyny w Polsce wskazał lotnictwo i kosmonautykę za swoją inteligentną specjalizację, co stało się fundamentem dla rozwoju sektora systemów bezzałogowych. Projekt Dolina Dronowa oraz Klaster Systemów Bezzałogowych pozycjonują Podkarpackie jako lidera w technologiach dual-use, łączących zastosowania cywilne z obronnymi. Dzięki temu region staje się aktywnym uczestnikiem budowy nowoczesnej architektury bezpieczeństwa, a nie tylko jej biernym zapleczem.

Odporność społeczna i innowacje

Siła regionu płynie także z postawy jego mieszkańców. Po wybuchu wojny Podkarpackie przyjęło setki tysięcy uchodźców, wykazując się niezwykłą zdolnością do samoorganizacji i solidarności. Ta „odporność hybrydowa” społeczeństwa jest uznawana za istotny element bezpieczeństwa narodowego.

Długofalowa rola regionu zależy jednak od innowacji. Podkarpackie regularnie plasuje się w krajowej czołówce pod względem nakładów na działalność badawczo-rozwojową (B+R) w relacji do PKB. Sukces ten jest możliwy dzięki współpracy nauki z biznesem, której liderami są Politechnika Rzeszowska, Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego (RARR) oraz Podkarpackie Centrum Innowacji. Duże znaczenie ma również drobna przedsiębiorczość. Lokalne firmy mogą liczyć na wsparcie agencji rozwoju, takich jak RARR czy MARR w Mielcu, które pomagają budować gospodarczy fundament województwa.

Rozwinięta współpraca klastrowa, której symbolem jest stowarzyszenie Dolina Lotnicza zrzeszające ponad 200 podmiotów, pozwala na szybką komercjalizację technologii i budowanie unikalnego w skali Europy know-how.

Fundusze Europejskie jako motor bezpieczeństwa

W obliczu nowych wyzwań geopolitycznych samorząd województwa podkarpackiego, we współpracy z Komisją Europejską, podjął decyzję o istotnej modyfikacji programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia (FEP) 2021–2027. Wyznaczono nowe priorytety regionalne, na które przeznaczone zostanie ok. 290 mln euro. Środki te zostaną zainwestowane przede wszystkim w bezpieczeństwo i ochronę infrastruktury krytycznej, zwiększenie odporności systemów transportowych oraz zabezpieczenie ciągłości dostaw wody. Istotnym elementem programu będzie także rozwój kompetencji i umiejętności mieszkańców oraz służb lokalnych w zakresie reagowania na sytuacje kryzysowe.

Unijne pieniądze dają też mocny impuls do rozwoju nowoczesnych technologii. W ramach programu FEP 2021–2027 kwota od 8 do 10 mln euro (przy całkowitej wartości projektu ok. 135 mln zł) trafi na rozwój Doliny Dronowej. Te środki pozwolą na budowę nowoczesnego serca całego projektu w gminie Tuszów Narodowy. Powstanie tam budynek badawczy z wieżą kontroli lotów oraz pasy startowe. Celem tych kompleksowych działań jest stworzenie trwałej odporności regionu na współczesne zagrożenia, co bezpośrednio przekłada się na stabilność całej wschodniej części Unii Europejskiej.

Ważnym elementem budowania bezpieczeństwa mieszkańców jest stały rozwój medycyny ratunkowej i specjalistycznej. Samorząd województwa podpisał pod koniec maja br. historyczną umowę na budowę Podkarpackiego Centrum Medycyny Dziecięcej. Ta gigantyczna inwestycja, warta ponad 759 mln zł, powstanie przy Klinicznym Szpitalu Wojewódzkim im. św. Jadwigi Królowej w Rzeszowie. Nowoczesny, pięciokondygnacyjny obiekt o powierzchni ponad 34 tys. mkw. przyjmie pierwszych pacjentów w październiku 2029 r. Dzięki temu dzieci z regionu nie będą już musiały szukać skomplikowanego leczenia w Krakowie czy Warszawie, lecz otrzymają pomoc na miejscu, w Rzeszowie.

Kluczową częścią tej inwestycji będzie budowa nowoczesnego lądowiska na dachu wielopoziomowego parkingu. Co ważne, dzięki skutecznym negocjacjom zarządu województwa z Komisją Europejską lądowisko zyskało status tzw. podwójnego zastosowania (dual-use). Oznacza to, że zostało zaprojektowane tak, by bezpiecznie przyjmować nie tylko cywilne śmigłowce Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (HEMS), ale także ciężkie śmigłowce wojskowe. Dla Podkarpacia, jako regionu przygranicznego, to ogromny krok w stronę wzmocnienia bezpieczeństwa i obronności.

Nowa rola w Europie

Podkarpackie trwale zmieniło swój wizerunek i umocniło pozycję na mapie kontynentu. Region stał się strategiczną tarczą NATO oraz kluczowym węzłem, w którym współpraca logistyki, nowoczesnego przemysłu i kapitału społecznego tworzy nową jakość w europejskim systemie obronnym. Jednocześnie, dzięki rozwiniętej sieci transportowej i unikalnemu doświadczeniu operacyjnemu, region buduje swoją pozycję jako naturalny, główny hub inwestycyjny i logistyczny dla przyszłego procesu odbudowy Ukrainy i jej integracji ze strukturami zachodnimi. Od sprawności i stabilności Podkarpacia zależy dziś nie tylko bezpieczeństwo wschodniej flanki, ale i przyszła architektura gospodarcza tej części świata.

Władysław Ortyl marszałek województwa podkarpackiego

Foto: Mat. pras.

Materiał powstał we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego