Od łąk kwietnych po ogrody deszczowe. Mieszkańcy zazieleniają polskie miasta

– Zielony Budżet Obywatelski na stałe wpisał się w system partycypacji społecznej Stalowej Woli, dając mieszkańcom realny wpływ na zagospodarowanie przestrzeni publicznej, działania proekologiczne i edukację środowiskową. Trwa trzecia edycja programu, w której do rozdysponowania ponownie jest 300 tys. zł – mówi Kamil Woś z Urzędu Miasta Stalowej Woli.

Katowice stawiają na kwiaty

Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach ogłosił dwa przetargi na wykonanie 20 zadań z ubiegłorocznej edycji Zielonego Budżetu. Łączna wartość obu postępowań wynosi ponad 706 tys. zł.

– W ciągu siedmiu dotychczasowych edycji do realizacji skierowano blisko 700 zadań o łącznej wartości ponad 19,2 mln zł. W tej puli znajdują się 123 projekty wytypowane pod koniec września do wykonania w przyszłym roku. Aktualnie rozstrzygane są przetargi na realizację zadań z poprzedniej edycji – mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic.

Powstanie m.in. nasadzenie 50 hortensji przy szkole przy ul. Marcinkowskiego. – Zieleni przybędzie także w Giszowcu. W sąsiedztwie fontanny przy ul. Batalionów Chłopskich powstanie łąka kwietna, a istniejący żywopłot zostanie uzupełniony – mówi Mieczysław Wołosz, dyrektor Zakładu Zieleni Miejskiej w Katowicach.

Zielony Budżet to wydzielona część budżetu obywatelskiego na projekty związane z zielenią, przyrodą i przestrzenią publiczną. Mieszkańcy zgłaszają m.in. nasadzenia, łąki kwietne, ogrody deszczowe i ochronę dzikich zwierząt.

Własne propozycje zieleni miejskiej

Jednym z pierwszych polskich miast, które wprowadziły taką formułę, był Lublin. Nabór wniosków ruszył jesienią 2016 r., a pierwsze projekty realizowano od 2017 r.

– Zielony Budżet jest częścią budżetu miasta, w ramach której mieszkańcy mogą zgłaszać własne propozycje dotyczące zieleni miejskiej. Projekty ocenia i wybiera Panel Ekspertów – wyjaśnia Monika Głazik z Kancelarii Prezydenta Miasta Lublin.

Od 2022 r. program ma formułę tematyczną: od miejsc wypoczynku i skwerów, przez dziką przyrodę i drzewa, po gospodarkę wodną.

W edycji „Zielona retencja” wybrano dziewięć projektów spośród 30 zgłoszonych. – Tegoroczne projekty obejmują przede wszystkim tworzenie ogrodów deszczowych, rabat bioretencyjnych, nowe nasadzenia oraz rozszczelnianie nawierzchni utwardzonych – wylicza Monika Głazik.

W Gdańsku, gdzie zielone projekty funkcjonują od 2019 r., w edycji BO2027 przeznaczono na nie ponad 7,05 mln zł – o 25 proc. więcej niż rok wcześniej.

– Przez ostatnie lata powstawały nasadzenia, skwery i łąki kwietne, co przyczyniło się do zwiększenia ilości zieleni w mieście – mówi Marta Formella z Urzędu Miejskiego w Gdańsku.

W Poznaniu Zielony Budżet działa od edycji PBO21. Pula wzrosła z 4 do 6 mln zł, ponieważ zielone projekty regularnie zdobywają najwięcej głosów.

– Zielony Budżet jest dla nas ważny, ponieważ mieszkańcy wyraźnie pokazują, że chcą więcej roślin i chcą je nie tylko sadzić, ale też chronić – mówi Dagmara Woźniak z gabinetu prezydenta Poznania.

Dzięki głosom mieszkańców powstały m.in. „Zielony Poznań” i „Zielone fyrtle. Niech połączą nas drzewa”. Realizowane są Park Barwy i Wody oraz Japoński Ogród Wyobraźni w Starym Zoo.

Powstają ogrody deszczowe czy rabaty bioretencyjne

Zielone Budżety pokazują, że ekologia nie ogranicza się jedynie do sadzenia drzew. W Stalowej Woli, gdzie program działa od 2024 r., w 2026 r. zrealizowano pięć inicjatyw, w tym Eko Mural Antysmogowy, warsztaty z naturalnymi materiałami, spotkania ekologiczne i mapę punktów do orientacji sportowej.

– Najlepszym potwierdzeniem sensu funkcjonowania Zielonego Budżetu Obywatelskiego są konkretne przedsięwzięcia, które dzięki pomysłowości mieszkańców i ich głosom doczekały się realizacji – mówi Kamil Woś ze Stalowej Woli.

We Włocławku odrębna zielona kategoria funkcjonowała w latach 2021–2025. Dzięki niej odnowiono Stary Rynek, zrewitalizowano skwer przy Placu Staszica i objęto ochroną kasztanowce przed szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem.

– Zieleń miejska poprawia mikroklimat, ogranicza skutki wysokich temperatur, sprzyja retencji wód opadowych i zwiększa atrakcyjność przestrzeni publicznych – mówi Jakub Sztejnwald z Urzędu Miasta Włocławek.

W Lublinie powstaną ogrody deszczowe, rabaty bioretencyjne i rozszczelnione nawierzchnie m.in. przy ulicach Pogodnej, Chopina, Weteranów, Ciepłej, Czwartek oraz Żwirki i Wigury, a także w Parku Jana Pawła II i wąwozach na Czechowie.

– Realizacja tych przedsięwzięć pozwoli lepiej wykorzystywać wodę opadową, rozwijać miejską zieleń i poprawiać jakość przestrzeni publicznych. Aktualnie zadanie jest na etapie przetargu na wybór wykonawcy prac.– zapowiada Monika Głazik.

W Stalowej Woli trwa ocena projektów do edycji na 2027 r. Głosowanie odbędzie się od 1 do 10 grudnia 2026 r. 

W Poznaniu zakończyło się głosowanie w PBO27, a wyniki mają zostać ogłoszone do końca listopada. W Gdańsku mieszkańcy nadal wybierają projekty dotyczące nasadzeń, pielęgnacji drzew i miejsc spotkań.

Więcej zieleni, większy wpływ mieszkańców

Zielone Budżety przynoszą miastom dwa efekty jednocześnie: więcej zieleni i większe zaangażowanie mieszkańców. Drzewa i łąki łagodzą upały, zatrzymują wodę po ulewach, poprawiają mikroklimat i tworzą miejsca odpoczynku.

– Projekty związane z rozwojem zieleni miejskiej, ochroną środowiska i poprawą jakości przestrzeni publicznej są istotnym elementem działań na rzecz podnoszenia jakości życia mieszkańców – mówi Jakub Sztejnwald z Włocławka.