Z tego artykułu dowiesz się:
- Ile samorządy przeznaczają na sprzątanie ulic, miejską zieleń i oświetlenie.
- Które miasta wydają najwięcej na utrzymanie porządku nominalnie i per capita.
- Z czego wynika dwukrotny wzrost wydatków w tych obszarach.
- W jaki sposób zmiany klimatyczne i rosnące oczekiwania mieszkańców wpływają na budżety miast.
- Czy mieszkańcy doceniają wydatki na czystość i zadbaną przestrzeń publiczną.
Polskie miasta uchodzą za wyjątkowo czyste i zadbane – tak wynika m.in. z opinii turystów i międzynarodowych rankingów. Białystok pod tym względem znalazł się w europejskiej czołówce, a Kraków i Warszawa w pierwszej piątce światowego zestawienia. Taki wizerunek ma jednak bardzo konkretną cenę. Sprawdzamy, ile i na co wydają miasta.
7,5 mld zł na czyste ulice, zieleń i oświetlenie
Z naszej analizy wynika, że na utrzymanie zadbanej przestrzeni publicznej – czystość, miejską zieleń oraz oświetlenie – samorządy wydają łącznie nawet 7,5 mld zł rocznie. Oświetlenie stanowi największą pozycję w wydatkach. Chodzi o rachunki za energię elektryczną zużywaną przez latarnie, ale też ich konserwację, naprawy i rozbudowę infrastruktury – łącznie pochłania to ponad 3,9 mld zł. Sporo kosztuje również codzienne sprzątanie: zamiatanie ulic i chodników, usuwanie śmieci, a zimą także odśnieżanie dróg – 1,8 mld zł. Z kolei na utrzymanie miejskiej zieleni – koszenie trawników, pielęgnację drzew i krzewów, porządkowanie parków czy nowe nasadzenia – samorządy przeznaczyły 1,7 mld zł.
Co ciekawe, wydatki na te cele w ostatnich latach zaczęły bardzo mocno rosnąć i w 2025 r. były już ponad dwa razy wyższe niż dekadę wcześniej. Przy czym najmocniej, bo niemal trzykrotnie zwiększyły się nakłady na zieleń miejską.
Kto wydaje najwięcej
W ujęciu nominalnym największe koszty ponoszą oczywiście największe metropolie. W przypadku Warszawy w minionym roku wydatki wyniosły ok. 330 mln zł łącznie w trzech omawianych obszarach. We Wrocławiu – 295 mln zł, Łodzi – 264 mln zł, a Krakowie – 239 mln zł. Łącznie miasta na prawach powiatu przeznaczyły na porządek, zieleń i oświetlenie niemal 3 mld zł, przy czym trzeba zaznaczyć, że są to wydatki z budżetów samorządów, nie obejmują wyodrębnionych spółek komunalnych, którym czasami miasta zlecają część zadań.
Czytaj więcej
Zmiany demograficzne powodują, że coraz więcej gmin musi ponosić wyższe wydatki na usługi publiczne, gdy mniej osób pracuje i płaci podatki. Na ośw...
Zupełnie inaczej wygląda nasze zestawienie, gdy uwzględnimy liczbę mieszkańców. Średnia analizowanych wydatków per capita to 242 zł, a absolutnym liderem okazuje się Sopot, który wydaje aż 730 zł na osobę. Wysokie nakłady odnotowano również w Dąbrowie Górniczej (538 zł), Świnoujściu (449 zł), Wrocławiu (439 zł) czy Łodzi (412 zł). W przypadku Sopotu czy Świnoujścia takie wyniki nie dziwią, to turystyczne miejscowości, zadbana przestrzeń to konieczność, ale jednocześnie większe obciążenia budżetu ze względu na większą liczbę przyjezdnych.
Dynamika zmian w poszczególnych miastach też jest bardzo różna. W latach 2015–2025 wydatki Gdańska zwiększyły się aż o 203 proc., Bielska-Białej o 194 proc., a Chorzowa o 192 proc. Są też jednak wyjątki, gdzie nakłady spadły, ale średnio są dwa razy wyższe niż dekadę temu.
Drożyzna uderza w lokalne budżety
Skąd tak duży wzrost? Po pierwsze, rosną ceny towarów i usług – wyjaśniają zgodnie samorządowcy. W ostatnich 10 latach skumulowana inflacja wyniosła 57 proc. i zdrożało w zasadzie wszystko, w tym przede wszystkim energia elektryczna, paliwa, sprzęt komunalny, materiały itp. A do tego dochodzą rosnące wynagrodzenia i koszty pracy.
Skalę zmian dobrze pokazuje przykład Zielonej Góry: w 2015 r. miasto płaciło za energię około 270 zł brutto za megawatogodzinę, a dziesięć lat później już około 570 zł. – Samo utrzymanie i konserwacja oświetlenia kosztuje miasto blisko 550 tys. zł miesięcznie – podaje zielonogórski magistrat. – Do tego dochodzą inwestycje w bezpieczeństwo: doświetlenie jednego przejścia dla pieszych kosztuje 32,6 tys. zł, a w latach 2025 i 2026 realizujemy 56 takich projektów – informuje.
Więcej śmieci, dróg, chodników i parków do utrzymania
Poza drożyzną, wszystkiego jest po prostu coraz więcej – wskazują też samorządowcy. – W mieście systematycznie przybywa nowej infrastruktury – podkreśla Bartosz Jankowski z Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu. – Każdy nowy kilometr drogi, chodnika czy drogi rowerowej, a także powstawanie nowych terenów zielonych, automatycznie zwiększają powierzchnię do codziennej pielęgnacji i utrzymania – zaznacza. Jankowski wylicza, że przykładowo w Poznaniu w ostatnich latach doświetlono ponad 150 przejść dla pieszych, a ponad 20 tys. mkw. utwardzonej powierzchni „odbrukowano” i obsadzono zielenią. Dla porównania – 20 tys. mkw to obszar odpowiadający niemal trzem pełnowymiarowym boiskom piłkarskim.
Czytaj więcej
Te samorządy, które mają mniejsze dochody podatkowe i subwencje niż w zeszłym roku, oszczędzają na różne sposoby. Część z nich ma zaplanowany wyższ...
Więcej jest również samych odpadów. Marcin Centkowski, rzecznik Torunia podaje, że w mieście ich masa wzrosła w ciągu dekady z 55 tys. do 68 tys. ton, czyli o 24 proc. Zmienił się też standard usług: dziś trzeba nie tylko odbierać śmieci, ale zapewnić selektywną zbiórkę pięciu frakcji, rozwijać punkty ich odbioru i modernizować instalacje komunalne. Do tego dochodzą oczekiwania mieszkańców, którzy chcą mieć nie tylko czyste i jasne ulice, lecz także zadbane parki, czy place zabaw.
Zmiany klimatu dokładają samorządom pracy
– Samorządy muszą również modernizować istniejącą infrastrukturę, dostosowywać ją do zmieniających się potrzeb mieszkańców oraz spełniać coraz wyższe wymagania środowiskowe – słyszymy też w gdańskim magistracie. – Zieleń to nie tylko estetyczny wygląd ulic i osiedli, ale przede wszystkim poprawa jakości powietrza, zmniejszenie niebezpieczeństwa podtopień poprzez zatrzymanie wód opadowych, większa bioróżnorodność ekosystemu i odporność na zmiany środowiskowe – podkreśla Katowicki Zakład Zieleni Miejskiej.
Bardziej zielone miasta zapewniają lepszą retencję wody, dają więcej ochłody w upalne dni. Z drugiej strony to także więcej pracy – podlewania latem, sprzątania po wichurach, doboru roślin odporniejszych na suszę i wysokie temperatury, czy bardziej specjalistycznej pielęgnacji starzejącego się drzewostanu. Okazuje się też, że przykładowo modny ekotrend miejskich łąk kwiatowych niesie niespodziewanie wyższe koszty koszenia niż przy tradycyjnych trawnikach – kosić można rzadziej (co zresztą nie wszystkim się podoba), ale wymaga to cięższego sprzętu.
Zadbane miasto to już nie luksus
Czy w czasach napiętych finansów publicznych samorządy mogą sobie pozwolić na wydawanie miliardów na czyste ulice, kwiaty na rabatach i oświetlone parki? Może lepiej byłoby przeznaczyć te pieniądze na inwestycje w edukację czy zdrowie? Samorządowcy przekonują jednak, że to wcale nie żaden luksusu, tylko podstawowa potrzeba mieszkańców.
Czytaj więcej
Zamość dołączył do grona miast, które wezmą w tym roku udział w ósmej już edycji Operacji Czysta Rzeka. W tym mieście 18 kwietnia będą sprzątane te...
– Przestrzeń publiczna to wizytówka i „salon” miasta. Wpływa bezpośrednio na ruch turystyczny, przyciąganie inwestorów, a przede wszystkim – na zadowolenie mieszkańców z jakości usług publicznych – podkreśla Marcin Centkowski z Torunia.
Inna sprawa, że akurat ten obszar działań miejskich służb to klasyczny przykład „niewidzialnej infrastruktury”, mieszkańcy zauważają to dopiero wtedy, gdy pojawi się problem, taki jak choćby przepełnione kosze na śmieci, niedziałająca latarnia, czy chaszcze w parku.
– Nie oznacza to jednak, że mieszkańcy nie doceniają tych działań. Coraz częściej spotykamy się z pozytywnymi reakcjami na nowe nasadzenia, rewitalizowane tereny zielone czy tworzenie kolejnych miejsc odpoczynku. Mieszkańcy zwracają również uwagę na jakość otoczenia i aktywnie zgłaszają swoje potrzeby. To pokazuje, że przestrzeń publiczna jest dla nich ważna i coraz częściej traktowana jako wspólna wartość – podsumowuje Anna Kowalska, p.o. kierownika biura prasowego Białegostoku.
