Półtora roku na lifting Janosika

Nad zmianami systemu wyrównującego dochody jednostek samorządu terytorialnego Sejm pracuje już ponad dwa lata. Czy zdąży dokończyć prace w ciągu 18 miesięcy?

Publikacja: 07.03.2014 10:20

Półtora roku na lifting Janosika

Foto: Fotorzepa, Jerzy Dudek JD Jerzy Dudek

– Mam nadzieję, że wtorkowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego będzie miał także przełożenie na sposób liczenia wpłat na subwencję dla gmin, a zwłaszcza dla powiatów – mówi Andrzej Porawski, dyrektor biura Związku Miast Polskich.

Czas na zmiany

Subwencja wyrównawcza powiatowa jest bowiem zbudowana dokładnie tak samo jak wojewódzka. Te mechanizmy powstawały równocześnie i na podstawie – mniej więcej – takich samych przesłanek. Można zatem powiedzieć, że przepis dotyczący powiatów oraz miast na prawach powiatów (w części powiatowej) – podobnie jak w przypadku województw pozbawia powiaty możliwości realizacji zadań własnych.

Natomiast w gminach sytuacja jest bardziej złożona.

– Mechanizm wpłat na subwencje wyrównawczą dla gmin działa zupełnie inaczej – mówi Andrzej Porawski. – Jest tak zbudowany, że obcina część nadwyżki powyżej pewnego poziomu dochodów. W związku z tym nie działa w tak drakoński sposób, jak w przypadku województw czy powiatów. W naszej ocenie jednak również gminny mechanizm wymaga zmiany i liczę na to, że ustawodawca również go skoryguje – dodaje samorządowiec.

Tymczasem w Sejmie trwają – od dwóch lat – prace nad projektem ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który wprowadza korekty do istniejącego systemu wyrównawczo-korygującego.

Dwa projekty

– Opieramy się na dwóch projektach: obywatelskim i komisyjnym, a także na postanowieniu sygnalizacyjnym Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2013 r. (sygn. S 1/13) – informuje Waldy Dzikowski, poseł, wiceprzewodniczący sejmowej Komisji Samorządu i Polityki Regionalnej.

W postanowieniu sygnalizacyjnym TK wskazał m.in. na potrzebę wprowadzenia do systemu progów ostrożnościowych dla samorządów płacących janosikowy podatek.

– Te progi to po prostu określony procent dochodów podatkowych osiąganych przez gminy, powiaty i województwa, których przekroczyć nie mogą wpłaty – tłumaczy Waldy Dzikowski. – Proponujemy, aby dla gmin wynosiły one 35 proc. dochodów podatkowych, a dla powiatów – 55 proc. takich dochodów. W przypadku województw pierwotny proponowany próg miał być na poziomie 35 proc. ich dochodów podatkowych, ale ostatecznie został podniesiony do 45 proc. – relacjonuje poseł Dzikowski.

Są rezerwy

Ale wprowadzenie progów ostrożnościowych dla płacących gmin, powiatów i województw spowoduje, że w systemie wyrównawczym będzie mniej pieniędzy. Innymi słowy, powstanie dziura, którą trzeba będzie zasypać. Powstaje jednak pytanie, skąd wziąć na ten cel pieniądze, skoro minister finansów wielokrotnie powtarzał, że w budżecie centralnym pieniędzy na to się nie znajdzie.

– Mamy do dyspozycji co najmniej 80 rozmaitych rezerw państwowych, do których można sięgnąć – podpowiada Piotr Zgorzelski, poseł, przewodniczący sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. – I wcale środków tych nie trzeba szukać np. w rezerwie drogowej, która jest nielicznym źródłem finansowania powiatowych inwestycji drogowych. Wiem, że takie propozycje się pojawiały, ale nie były chyba do końca przemyślane – dodaje Piotr Zgorzelski.

Również Ministerstwo Finansów pracuje, jak się okazuje, bardzo intensywnie, nad projektem zmian w mechanizmie janosikowego. – Wykonujemy analizy wymagające żmudnych porównań po to, żeby uwzględniać aktualną sytuację finansową budżetu państwa, jak również możliwości samorządów – informuje Zdzisława Wasążnik, dyrektor Departamentu Finansów Samorządu Terytorialnego w MF.

Nowe przepisy mają zawierać progi ostrożnościowe dotyczące wpłat, aby nie przekroczyły one określonego poziomu.

– Chcielibyśmy, aby nowe przepisy były gotowe jak najszybciej, by miały zastosowanie do budżetów przygotowywanych przez samorządy na 2015 r. – deklaruje dyr. Wasążnik.

Przeczucia były słuszne

Sprawa K 13/11 była drugą, w której mazowiecki samorząd kwestionował zgodność systemu wyrównawczego dla województw z konstytucyjną zasadą adekwatności.

Pierwszy wyrok zapadł 25 lipca 2006 r. (sygn. K 30/04). Trybunał stwierdził wówczas, że przedstawione przez wnioskodawców dane liczbowe nie pozwalają na ostateczne przesądzenie o nieadekwatności systemu wyrównawczego.

Wynikało to stąd, że po pierwsze, dynamika i znaczenie w budżetach samorządowych dochodów z tytułu udziałów w podatkach dochodowych (PIT i CIT) są zmienne. Zależą od liczby podatników zamieszkałych na obszarze województwa (w tym zatrudnionych), wysokości ich dochodów, polityki podatkowej państwa w zakresie konstrukcji prawnej obu podatków.

Stosunkowo krótki okres działania nowego systemu dochodów (został wprowadzony w życie od 1 stycznia 2004 r., a więc w momencie orzekania funkcjonował przez 2,5 roku) nie pozwalał w ocenie TK na taką ocenę skutków jego funkcjonowania w praktyce, która prowadziłaby do obalenia domniemania konstytucyjności.

Po kolejnych ośmiu latach funkcjonowania systemu wyrównawczego okazało się, że mechanizmy nim rządzące w istocie są niekonstytucyjne.

Trybunał konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał 4 marca 2014 r. wniosek Sejmiku Województwa Mazowieckiego dotyczący przepisów o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (sygn. akt K 13/11). Orzekł, że art. 31 oraz art. 25 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w zakresie, w jakim nie gwarantują województwom zachowania istotnej części dochodów własnych dla realizacji zadań własnych, są niezgodne z art. 167 ust. 1 i 2 w związku z art. 166 ust. 1 konstytucji. Teraz zakwestionowane przepisy musi naprawić Sejm. Ma na to 18 miesięcy od opublikowania trybunalskiego orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Po tym terminie zakwestionowane przez TK przepisy stracą moc i system wyrównawczy, przynajmniej w części wojewódzkiej, przestanie działać.

Materiał partnera
Dolny Śląsk mocno stawia na turystykę
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Regiony
Samorządy na celowniku hakerów
Materiał partnera
Niezależność Energetyczna Miast i Gmin 2024 - Energia Miasta Szczecin
Regiony
Nie tylko infrastruktura, ale też kultura rozwijają regiony
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Regiony
Tychy: Rządy w mieście przejmuje komisarz wybrany przez Mateusza Morawieckiego