Skarbnicy miast: Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to konieczność, a nie fanaberia

Subwencja oświatowa jest coraz niższa. W tym roku umożliwia sfinansowanie 80 proc. wynagrodzeń nauczycieli i mniej niż połowę bieżących wydatków na oświatę. Samorządowcy kolejny raz domagają się przywrócenia stabilnego systemu finansowania.

Publikacja: 05.07.2023 12:41

Skarbnicy miast: Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to konieczność, a nie fanaberia

Foto: Adobe Stock

O reformę zasad finansów jednostek samorządu terytorialnego zaapelowali Skarbnicy Unii Metropolii Polskich. Przedstawili propozycje zmian.

Jak jest obecnie?

Skarbnicy przypomnieli nie tylko o wysokości ubytków spowodowanych zmianami podatkowymi w ostatnich dwóch latach, ale zwrócili uwagę na wpływ chaosu legislacyjnego na planowanie budżetów samorządów w przyszłych latach. Wynik bilansowy roku 2022 był ujemny (prawie 9 mld zł), a łączna nadwyżka operacyjna netto, czyli zdolność finansowania rozwoju z własnych środków, w ubiegłym roku spadła do 17,1 mld zł, z czego ponad 13,7 mld stanowił tzw. dodatkowy PIT, przekazany interwencyjnie w IV kwartale zeszłego roku, nie ujęty w planach finansowych jednostek samorządu terytorialnego.

Skarbnicy jako przykład negatywnych zmian finansowych podali edukację i sposób jej finansowania. Od 2016 r. zwiększa się luka finansowa w oświacie samorządowej, rośnie o niemal 3 mld zł rocznie.

- Subwencja oświatowa zwykle pokrywała całość wydatków na wynagrodzenia nauczycieli i więcej niż 50 proc. bieżących wydatków na edukację. W tej chwili 80 proc. wydatków na wynagrodzenia i mniej niż połowa kwoty potrzebnej na bieżące funkcjonowanie placówek – zwróciła uwagę Izabela Kuś, skarbnik Gdańska. – Kiedyś było niewyobrażalne by samorządy uchwalały budżet z deficytem bieżącym, dzieje się tak niestety teraz – dodała.

- W planowaniu budżetów nie jesteśmy w stanie przewidzieć konsekwencji przyszłym zmian legislacyjnych – przypomniał Krzysztof Mączyński, skarbnik Łodzi. – 20 mln zł to konsekwencje finansowe dla Łodzi wprowadzenia rozporządzenia na temat wynagrodzeń pracowników samorządowych. W momencie przygotowania budżetu było nie do przewidzenia, a nie dostaliśmy wsparcia na ten cel. Chaos legislacyjny nie pomaga nam w przygotowywaniu przyszłych budżetów. Najpierw słyszeliśmy o udziale samorządów w podatku zryczałtowanym Pit od przyszłego roku, teraz dowiadujemy się, że będzie to jednak od 2025 r. Deklaracje rządu są mało wiarygodne – dodał.

- Jak się okazuje, Ministerstwo Finansów zrealizowało swoją zapowiedź, którą usłyszeliśmy na czerwcowym posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego i dodatkowe środki dla miast na prawach powiatu w końcu się znalazły. – przypomniał Piotr Tomaszewski, skarbnik Bydgoszczy – Jednak kwoty nadal nie pokrywają wszystkich samorządowych potrzeb. By w pełni zrekompensować straty JST w dochodach z PIT na skutek Polskiego Ładu w 2022 r. rekompensata powinna być wyższa o 8,461 mld zł, a w 2023 r. wyższa o 11,842 mld zł. Wtedy byłoby to sprawiedliwe. – dodał Piotr Tomaszewski

3 proc. PKB na oświatę

– Mamy kilka pomysłów, które mogą rozwiązać problemy, z jakimi teraz zmagają się samorządy – powiedziała Izabela Kuś, skarbnik Gdańska. - Nadal apelujemy o przywrócenie w 2023 roku subwencji rozwojowej, z wyrównaniem ubytków we wpływach w Pit. Proponujemy, aby zrekompensować ubytek dochodów, poprzez zmiany ustawy o wysokości części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Leży projekt senacki na lata 2022 i 2023, rekomendujący pełne uwzględnienie inflacji we wzroście dochodów – dodała Izabela Kuś. Samorządowy apelują by subwencja oświatowa wynosiła 3 proc. PKB od przyszłego roku.

– Sytuacja, w jakiej się znaleźliśmy, jest krytyczna – oceniał skarbnik Bydgoszczy Piotr Tomaszewski. Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to nie jest chęć ani fantazja. To jest niezbędna potrzeba polskiego systemu finansowego – dodał. Celem naszych rekomendacji jest przede wszystkim zapewnienie JST pełnej rekompensaty skutków zmian podatkowych z lat 2019-2022. Ale także: zwiększenie dochodów JST przez przyznanie samorządom udziałów w PIT ryczałtowym; urealnienie i stabilizacja wysokości subwencji oświatowej; usunięcie wad mechanizmu wyrównawczego oraz poprawa jakości usług na przykład w zakresie transportu publicznego świadczonych na obszarach funkcjonalnie związanych z miastami

– Mamy świadomość, że te wszystkie postulaty i ustawy, które w najbliższym czasie powinny być zmienione, to nie jest kwestia jednego roku. Tutaj musi być dosyć długotrwała, pewna analiza i nie da się tego wprowadzić od 1 stycznia 2024 roku. Wydawało nam się, że przynajmniej co do pewnych elementów jesteśmy zgodni. Dotyczyło to między innymi wzrostu subwencji oświatowej do 3% PKB i to można było już zrobić od początku 2024 roku. To nie wymaga wielkich zmian legislacyjnych i druga rzecz, zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych – podkreślił Krzysztof Mączkowski.

Zmiany dotyczące finansów

• Zwiększenie udziałów JST w podatkach dochodowych, m.in. przez przyznanie JST udziałów w PIT ryczałtowym.

• Przywrócenie subwencji rozwojowej w 2023 roku, aby wyrównać ubytki w wpływach z PIT.

• Zwiększenie autonomii finansowej JST poprzez promowanie lokalnej przedsiębiorczości i inwestycji.

• Ustalenie obiektywnych kryteriów przyznawania dotacji celowych, uwzględniających realne potrzeby JST.

Zalecenia związane z oświatą

• Ustabilizowanie i zagwarantowanie systemu subwencjonowania oświaty

• Ułożenie relacji samorząd - kurator, w tym przywrócenie samorządom swobody w organizowaniu sieci szkół (“zastąpienie uzgodnień opiniami”)

• Zasadnicza reforma podstawy programowej, odchudzenie ramowych programów nauczania = zmniejszenie obciążenia uczniów (wyniki ankiety przeprowadzonej wśród rodziców i nauczycieli12).

• Stworzenie nowej, dostosowanej do współczesnych potrzeb, pragmatyki zawodowej nauczycieli.

• Zmiana zasad dotowania szkół niepublicznych – skuteczna eliminacja nieracjonalnego wzrostu kosztów.

Budżet
Jak miasta zachęcają, by płacić w nich podatki? Można wygrać nawet samochód
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Budżet
Samorządy przeznaczają coraz więcej na budżety obywatelskie. Chodzi o miliardy
Budżet
Samorządowe budżety na 2024 r. Miejskie finanse odbijają od dna
Budżet
Rząd ruszy z finansowaniem in vitro, ale samorządy z tego nie zrezygnują
Budżet
Trudne budżety wielkich miast: Warszawie zabraknie miliardów