Skarbnicy miast: Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to konieczność, a nie fanaberia

Subwencja oświatowa jest coraz niższa. W tym roku umożliwia sfinansowanie 80 proc. wynagrodzeń nauczycieli i mniej niż połowę bieżących wydatków na oświatę. Samorządowcy kolejny raz domagają się przywrócenia stabilnego systemu finansowania.

Publikacja: 05.07.2023 12:41

Skarbnicy miast: Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to konieczność, a nie fanaberia

Foto: Adobe Stock

O reformę zasad finansów jednostek samorządu terytorialnego zaapelowali Skarbnicy Unii Metropolii Polskich. Przedstawili propozycje zmian.

Jak jest obecnie?

Skarbnicy przypomnieli nie tylko o wysokości ubytków spowodowanych zmianami podatkowymi w ostatnich dwóch latach, ale zwrócili uwagę na wpływ chaosu legislacyjnego na planowanie budżetów samorządów w przyszłych latach. Wynik bilansowy roku 2022 był ujemny (prawie 9 mld zł), a łączna nadwyżka operacyjna netto, czyli zdolność finansowania rozwoju z własnych środków, w ubiegłym roku spadła do 17,1 mld zł, z czego ponad 13,7 mld stanowił tzw. dodatkowy PIT, przekazany interwencyjnie w IV kwartale zeszłego roku, nie ujęty w planach finansowych jednostek samorządu terytorialnego.

Skarbnicy jako przykład negatywnych zmian finansowych podali edukację i sposób jej finansowania. Od 2016 r. zwiększa się luka finansowa w oświacie samorządowej, rośnie o niemal 3 mld zł rocznie.

- Subwencja oświatowa zwykle pokrywała całość wydatków na wynagrodzenia nauczycieli i więcej niż 50 proc. bieżących wydatków na edukację. W tej chwili 80 proc. wydatków na wynagrodzenia i mniej niż połowa kwoty potrzebnej na bieżące funkcjonowanie placówek – zwróciła uwagę Izabela Kuś, skarbnik Gdańska. – Kiedyś było niewyobrażalne by samorządy uchwalały budżet z deficytem bieżącym, dzieje się tak niestety teraz – dodała.

- W planowaniu budżetów nie jesteśmy w stanie przewidzieć konsekwencji przyszłym zmian legislacyjnych – przypomniał Krzysztof Mączyński, skarbnik Łodzi. – 20 mln zł to konsekwencje finansowe dla Łodzi wprowadzenia rozporządzenia na temat wynagrodzeń pracowników samorządowych. W momencie przygotowania budżetu było nie do przewidzenia, a nie dostaliśmy wsparcia na ten cel. Chaos legislacyjny nie pomaga nam w przygotowywaniu przyszłych budżetów. Najpierw słyszeliśmy o udziale samorządów w podatku zryczałtowanym Pit od przyszłego roku, teraz dowiadujemy się, że będzie to jednak od 2025 r. Deklaracje rządu są mało wiarygodne – dodał.

- Jak się okazuje, Ministerstwo Finansów zrealizowało swoją zapowiedź, którą usłyszeliśmy na czerwcowym posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego i dodatkowe środki dla miast na prawach powiatu w końcu się znalazły. – przypomniał Piotr Tomaszewski, skarbnik Bydgoszczy – Jednak kwoty nadal nie pokrywają wszystkich samorządowych potrzeb. By w pełni zrekompensować straty JST w dochodach z PIT na skutek Polskiego Ładu w 2022 r. rekompensata powinna być wyższa o 8,461 mld zł, a w 2023 r. wyższa o 11,842 mld zł. Wtedy byłoby to sprawiedliwe. – dodał Piotr Tomaszewski

3 proc. PKB na oświatę

– Mamy kilka pomysłów, które mogą rozwiązać problemy, z jakimi teraz zmagają się samorządy – powiedziała Izabela Kuś, skarbnik Gdańska. - Nadal apelujemy o przywrócenie w 2023 roku subwencji rozwojowej, z wyrównaniem ubytków we wpływach w Pit. Proponujemy, aby zrekompensować ubytek dochodów, poprzez zmiany ustawy o wysokości części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Leży projekt senacki na lata 2022 i 2023, rekomendujący pełne uwzględnienie inflacji we wzroście dochodów – dodała Izabela Kuś. Samorządowy apelują by subwencja oświatowa wynosiła 3 proc. PKB od przyszłego roku.

– Sytuacja, w jakiej się znaleźliśmy, jest krytyczna – oceniał skarbnik Bydgoszczy Piotr Tomaszewski. Naprawa systemu finansów publicznych samorządów to nie jest chęć ani fantazja. To jest niezbędna potrzeba polskiego systemu finansowego – dodał. Celem naszych rekomendacji jest przede wszystkim zapewnienie JST pełnej rekompensaty skutków zmian podatkowych z lat 2019-2022. Ale także: zwiększenie dochodów JST przez przyznanie samorządom udziałów w PIT ryczałtowym; urealnienie i stabilizacja wysokości subwencji oświatowej; usunięcie wad mechanizmu wyrównawczego oraz poprawa jakości usług na przykład w zakresie transportu publicznego świadczonych na obszarach funkcjonalnie związanych z miastami

– Mamy świadomość, że te wszystkie postulaty i ustawy, które w najbliższym czasie powinny być zmienione, to nie jest kwestia jednego roku. Tutaj musi być dosyć długotrwała, pewna analiza i nie da się tego wprowadzić od 1 stycznia 2024 roku. Wydawało nam się, że przynajmniej co do pewnych elementów jesteśmy zgodni. Dotyczyło to między innymi wzrostu subwencji oświatowej do 3% PKB i to można było już zrobić od początku 2024 roku. To nie wymaga wielkich zmian legislacyjnych i druga rzecz, zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych – podkreślił Krzysztof Mączkowski.

Zmiany dotyczące finansów

• Zwiększenie udziałów JST w podatkach dochodowych, m.in. przez przyznanie JST udziałów w PIT ryczałtowym.

• Przywrócenie subwencji rozwojowej w 2023 roku, aby wyrównać ubytki w wpływach z PIT.

• Zwiększenie autonomii finansowej JST poprzez promowanie lokalnej przedsiębiorczości i inwestycji.

• Ustalenie obiektywnych kryteriów przyznawania dotacji celowych, uwzględniających realne potrzeby JST.

Zalecenia związane z oświatą

• Ustabilizowanie i zagwarantowanie systemu subwencjonowania oświaty

• Ułożenie relacji samorząd - kurator, w tym przywrócenie samorządom swobody w organizowaniu sieci szkół (“zastąpienie uzgodnień opiniami”)

• Zasadnicza reforma podstawy programowej, odchudzenie ramowych programów nauczania = zmniejszenie obciążenia uczniów (wyniki ankiety przeprowadzonej wśród rodziców i nauczycieli12).

• Stworzenie nowej, dostosowanej do współczesnych potrzeb, pragmatyki zawodowej nauczycieli.

• Zmiana zasad dotowania szkół niepublicznych – skuteczna eliminacja nieracjonalnego wzrostu kosztów.

O reformę zasad finansów jednostek samorządu terytorialnego zaapelowali Skarbnicy Unii Metropolii Polskich. Przedstawili propozycje zmian.

Jak jest obecnie?

Pozostało 98% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Budżet
Rady poparły wykonanie samorządowych budżetów. Jednak nie wszędzie
Materiał Promocyjny
Mity i fakty - Czy to prawda, że elektryczne auta palą się częściej niż spalinowe?
Budżet
Niższe długi, ale też mniejsze inwestycje lokalnych władz
Budżet
Samorządy chcą wiedzieć, kiedy wyrównane będą straty dochodów
Budżet
Jak miasta zachęcają, by płacić w nich podatki? Można wygrać nawet samochód
Budżet
Samorządy przeznaczają coraz więcej na budżety obywatelskie. Chodzi o miliardy
Budżet
Samorządowe budżety na 2024 r. Miejskie finanse odbijają od dna