Koronacja na Jasnej Górze

Cudowny Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, zwanej także Czarną Madonną, jest największym skarbem sanktuarium.

Publikacja: 08.08.2017 21:00

Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej w jubileuszowych koronach.

Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej w jubileuszowych koronach.

Foto: Jasna Góra/Krzysztof Świertok

Jasna Góra w Częstochowie należy do najsławniejszych sanktuariów Europy. Sierpień to czas intensywnego pielgrzymowania. W tym roku związany także z 300-leciem koronacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

Obraz ofiarował paulinom Władysław, książę Opola, w 1382 roku, który przybył tu z Rusi Czerwonej. To jednocześnie rok fundacji jasnogórskiego klasztoru, oddanego w opiekę przybyłym z Węgier paulinom.

O wcześniejszych dziejach cudownego obrazu nie mamy historycznych wiadomości, jedynie przekazy tradycji. Wierzono, że ikonę namalował sam św. Łukasz, a w IV wieku odnalazła ją w Jerozolimie św. Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, i przywiozła do Konstantynopola. Stąd miał być przewieziony dalej na północ w IX lub X wieku i i trafić do zamku Bełzkiego na Rusi Czerwonej. Gdy ziemie te zaczęli oblegać Tatarzy, Władysław Opolczyk postanowił wywieźć stamtąd obraz, aby go chronić.

Na pewno jest to jedno z najstarszych przedstawień Bogurodzicy z Dzieciątkiem, określane mianem Hodegetrii. Nazwa ta oznacza „Tę, która prowadzi” i wskazuje drogę zbawienia. Jest Przewodniczką, wskazującą na Chrystusa, który jest „drogą, prawdą i życiem”.

Wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem namalowany został temperą na płótnie, przyklejonym do podłoża z trzech zespolonych desek lipowych z wyrzeźbionymi nimbami wokół głów postaci.

W 1430 roku na Jasnej Górze zrabowano kosztowne wota z kaplicy, a obraz został pocięty szablą (stąd blizny na twarzy Matki Bożej) i połamany. Jak mówi tradycja, odnaleziono go w miejscu, gdzie dziś stoi kościół św. Barbary, niedaleko Jasnej Góry. Jego odrestaurowaniem zajęli się paulini i król Władysław Jagiełło, który wraz z królową Jadwigą stał się też fundatorem najstarszej części kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze.

Jasnogórską kaplicę z obrazem Matki Bożej w XVII wieku rozbudowano. Jej ściany pokrywają dziś liczne wota ofiarowane przez pielgrzymów w podziękowaniu za cuda i łaski. Już w XV wieku Jan Długosz pisał: „Z całej Polski i krajów sąsiednich, mianowicie: Śląska, Moraw, Prus i Węgier, na uroczystość Maryi Świętej – której rzadki i nabożny obraz w tym miejscu się znajduje – zbiegał się lud pobożny dla zdumiewających cudów, jakie za przyczyną naszej Pani i Orędowniczki tu się dokonały”.

Główny ołtarz, w którym znajduje się Cudowny Obraz, ufundował kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński w latach 1645–1650; jego projektantem był Giovanni Battista Gisleni, wybitny włoski architekt działający wówczas w Polsce. A tzw. tęczową nawę główną, ponad gdańską kratą, dekorują dwa XVII-wieczne malowidła , przedstawiające „Matkę Bożą jako pogromczynie herezji” i „Oblężenie Jasnej Góry przez Szwedów w 1655 roku”.

Dary pielgrzymów

– Jasna Góra jest sanktuarium i wszystkie zbiory pamiątek można określać jako zbiory sztuki wotywnej – mówi nam o. Stanisław Rudziński, kustosz zbiorów wotywnych Jasnej Góry. – Są przeglądem historii związanej z sanktuarium i pielgrzymami, którzy tu przybywali – w tym papieży i królów – i składali dary. Szacunkowo mamy ponad 300 tysięcy skatalogowanych przedmiotów z różnych dziedzin, ale jest jeszcze wiele nieskatalogowanych. Inwentaryzujemy je w 13 muzealnych działach, takich jak jubilerstwo, tkanina, rzemiosło, malarstwo czy rzeźba. Zbiór tkanin skatalogowanych liczy ponad 3 tysiące pozycji; malarstwa ponad 2,5 tysiąca; jubilerski jest ogromny… Są to pamiątki historyczne, przedmioty sztuki ludowej i dewocyjnej po wybitne, bezcenne dzieła.

Można je oglądać w sanktuarium właściwie wszędzie, a także na muzealnych wystawach w różnych miejscach.

Szczególnie imponujące są zasoby Skarbca. Najlepiej zobaczyć je samemu, bo trudno opowiadać o nich w skrócie. Jest tu różaniec Stefana Batorego z jaspisu i złota i królowej Bony z granatów, a Jana Sobieskiego z jaspisu; berło królewskie Zygmunta Augusta. I ornat ofiarowany przez królową Eleonorę, żonę Michała Korybuta Wiśniowieckiego, haftowany złotem, z jej sukni ślubnej. A także komplet ołtarzowy z miśnieńskiej manufaktury porcelany, ofiarowany przez Augusta III.

W 1672 roku o. Augustyn Kordecki, trzykrotny przeor klasztoru jasnogórskiego, złożył złotą monstrancję, dzieło złotnika Wacława Grottke, jako dziękczynne wotum narodu za obronę przed Szwedami. Jest również kielich podarowany przez Jana Pawła II.

Wystawy jubileuszowe

Muzeum 600-lecia Jasnej Góry działa od 1982 roku w budynku dawnej drukarni klasztornej. Powstało wówczas z okazji jubileuszu 600-lecia fundacji klasztoru, stąd jego nazwa. Zgromadzono tu mnóstwo zabytków z dziejów zakonu. M.in. dokumenty fundacyjne: księcia Władysława Opolczyka z 1283 i króla Władysława Jagiełły z 1393, wota, relikwiarze, obrazy, muzyczne instrumenty.

Natomiast w tym roku Jasna Góra obchodzi jubileusz 300-lecia koronacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Przypomina, że 8 września 1717 roku za zgodą papieża Klemensa XI dokonano koronacji obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Była to pierwsza koronacja cudownego wizerunku poza Włochami. Do Częstochowy przybyło na nią wówczas około 150 tys. pielgrzymów.

28 lipca 2017 roku na Cudowny Obraz została nałożona replika koron sprzed 300 lat, poświęcona przez papieża Franciszka (oryginalne zostały skradzione w 1909 roku). Kulminacja uroczystości jubileuszowych przypadnie 26 sierpnia, a jubileusz potrwa do końca roku.

W dawnym Arsenale na Jasnej Górze można zobaczyć z tej okazji dużą wystawę „Regina Mundi, Regina Poloniae. Regalia Matki Bożej Królowej Polski” odtwarzającą przebieg wydarzenia sprzed 300 lat. Aranżacja rekonstruuje wygląd ołtarza z 1717 roku. Pokazuje, jak wyglądały pierwsze korony (m.in. na litografii Jana Drewaczyńskiego z XIX wieku), poświęcone przez papieża Klemensa XI. Eksponowana jest też słynna oryginalna sukienka rubinowa, cała pokryta klejnotami, która była szatą koronacyjną Matki Bożej. Wykonał ją pauliński złotnik i hafciarz brat Makary Sztyftowski. I oryginalna cenna kapa, której używał koronator bp Krzysztof Szembek.

Historia malowana

Barokowa bazylika pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i Znalezienia Krzyża Świętego przylega do Kaplicy Cudownego Obrazu. Kontrastuje z nią jasnym, bogato dekorowanym wnętrzem. Wysoka nawa prowadzi do ołtarza głównego z rzeźbiarską sceną Wniebowzięcia Matki Boskiej, dziełem artystów śląskich. Ta świątynia powstała po wielkim pożarze wcześniejszego kościoła klasztornego w 1690 roku. Wśród bocznych kaplic i ołtarzy jest w niej kaplica pod wezwaniem św. Pawła Pustelnika – Patriarchy Zakonu Paulinów.

Sala Rycerska na piętrze południowego skrzydła klasztoru zbudowana została w latach

1647–1649. Pełniła od początku funkcje reprezentacyjne. W 1661 roku zamieniła się w salę tronową Jana Kazimierza. Tu również podejmowano Eleonorę Habsburżankę i Michała Korybuta Wiśniowieckiego podczas ich zaślubin w 1670 roku. A króla Jana III Sobieskiego w czasie jego pielgrzymki przed bitwą pod Wiedniem 1683.

Salę rycerską dekorują sztandary i XVII-wieczne malowidła pod sklepieniem, przedstawiające ważne momenty w dzieciach klasztoru: przekazanie Paulinom Cudownego Obrazu przez księcia Władysława Opolczyka; napad husytów na klasztor w 1430 roku; hołd składany Matce Bożej przez królewicza Władysława Wazę po bitwie pod Chocimiem w 1621; ponowne przeniesienie Cudownego Obrazu do Kaplicy po pożarze sanktuarium w 1690 roku; audiencję króla Jana Kazimierza Wazy dla posłów kozackich; zaślubiny króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego z Eleonorą; Jana Sobieskiego odbierającego od paulinów szablę hetmana Żółkiewskiego przed bitwą wiedeńską; sprowadzenie na Jasną Górę relikwii św. Honoraty i św. Kandydy; oblężenie Jasnej Góry przez wojska szwedzkie.

Niżej na ścianach rozwieszono współczesne gobeliny, przedstawiające Jana Pawła II modlącego się w różnych sanktuariach.

Aktualnie trwa remont i konserwacja w Bastionie św. Rocha z ekspozycjami militarnymi i z dziejów współczesnych oraz w przybudówce nad kaplicą Matki Bożej, gdzie znajduje się cykl 18 obrazów „Drogi Krzyżowej” namalowanej przez Jerzego Dudę-Gracza w 2000/2001 roku. (Czasowo obie te przestrzenie są więc niedostępne).

Przed bramami Jasnej Góry wita i żegna pomnik klęczącego kardynała Stefana Wyszyńskiego, dzieło wybitnego rzeźbiarza Jana Kucza, a z Bastionu Świętej Trójcy pozdrawia i błogosławi Jan Paweł II z pomnika Władysława Dudka, jednego z najlepszych papieskich wizerunków.

masz pytanie, wyślij e-mail do autorki: m.kuc@rp.pl

Jasna Góra w Częstochowie należy do najsławniejszych sanktuariów Europy. Sierpień to czas intensywnego pielgrzymowania. W tym roku związany także z 300-leciem koronacji obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

Obraz ofiarował paulinom Władysław, książę Opola, w 1382 roku, który przybył tu z Rusi Czerwonej. To jednocześnie rok fundacji jasnogórskiego klasztoru, oddanego w opiekę przybyłym z Węgier paulinom.

Pozostało 95% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Archiwum
Znaleźć sposób na nierówną walkę z korkami
Archiwum
W Kujawsko-Pomorskiem uczą się od gwiazd Doliny Krzemowej
Archiwum
O finansach samorządów na Europejskim Kongresie Samorządów
Archiwum
Pod hasłem #LubuskieChallenge – Łączy nas przyszłość
Archiwum
Nie można zapominać o ogrodach, bo dzięki nim żyje się lepiej
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy