Jerzy Buzek tegorocznym Laureatem Nagrody „Fundament Rzeczpospolitej” im. Michała Kuleszy

Nagroda została ustanowiona przez redakcję „Rzeczpospolitej” w porozumieniu z Ewą Kuleszą, wdową po zmarłym w 2013 roku prawniku, jednym z najważniejszych twórców reformy samorządowej. Pierwszym laureatem nagrody został prof. Jerzy Regulski.

Publikacja: 30.10.2020 10:00

Jerzy Buzek tegorocznym Laureatem  Nagrody „Fundament Rzeczpospolitej”  im. Michała Kuleszy

Foto: regiony.rp.pl

Celem konkursu jest wskazanie i nagrodzenie osób, które w największym stopniu, już po 1989 r., swoimi działaniami, wkładem intelektualnym i organizatorskim przyczyniły się do budowania Rzeczypospolitej jako państwa na fundamencie zasady pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot poprzez popieranie i tworzenie podstaw do działania autentycznego samorządu terytorialnego. W skład kapituły konkursu wchodzą, oprócz Ewy Kuleszy, także osoby zasłużone dla rozwoju demokracji lokalnej oraz przedstawiciele organizacji samorządowych i redakcji „Rzeczpospolitej”. Prawo do zgłaszania kandydatur w konkursie mają samorządy, organizacje samorządowe, organizacje społeczne oraz członkowie kapituły.

Michał Kulesza był prawnikiem, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od lat 80. uczestniczył w badaniach nad odbudową samorządu terytorialnego. W 1989 roku wchodził w skład zespołu do spraw samorządu podczas rozmów Okrągłego Stołu. Uczestniczył w pracach nad reformą samorządową jako pełnomocnik rządu ds. reformy samorządu terytorialnego, w randze podsekretarza stanu w URM. Już w latach 1992–1993 był autorem pomysłu na przywrócenie szczebla powiatowego samorządu. Jednak wtedy reforma została wstrzymana. Powrócono do niej po wyborach parlamentarnych w 1997 roku. Michał Kulesza w latach 1997–1999 pełnił funkcję sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w rządzie Jerzego Buzka.

Należał do współzałożycieli Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, był redaktorem naczelnym miesięcznika „Samorząd Terytorialny”.

Sylwetka: Naukowiec, polityk i reformator

Jerzy Buzek, jak mało kto, zasługuje na nagrodę Fundament „Rzeczpospolitej” im. Michała Kuleszy. Jest prawdziwie jednym z fundamentów Rzeczy­pospolitej Polskiej. Budował ją solidarnie, na różnych polach i w wielu wymiarach. Cieszy się powszech­nym szacunkiem i uznaniem, czego zwieńczeniem jest Order Orła Białego i wysokie odznaczenia zagraniczne.

Śląsk

Wywodzi się ze Śląska Cieszyńskiego, ale jeszcze w dzieciństwie rodzina przeniosła się do Chorzowa, gdzie wzrastał, uczył się i kształtował. Niewątpliwie wpływ na młodego Ślązaka wywarła szkoła z trady­cjami, słynny „Słowak”. Studia i dalsze etapy kariery naukowej oraz pracy zawodowej związał z Gliwicami.

Nauka

Zakład, a później Instytut Inżynierii Chemicznej PAN w Gliwicach – tam pracował przez wiele lat, choć stopnie i tytuły naukowe uzyskiwał na Politechnice Gliwickiej. Pracę w IICh podjął w 1963 r., a 30 lat później został wybrany zastępcą dyrektora instytutu do spraw naukowych – funkcję tę pełnił do chwili desygnowania na premiera w 1997 r. W IICh zainicjował m.in. prace w zakresie ochrony środowiska, zwłaszcza powietrza.

NSZZ Solidarność

W 1980 roku przystąpił – jak każdy Polak, pragnący lepszej Polski – do NSZZ Solidarność. Szefował Komisji Zakładowej w instytucie, współtworzył struktury regionalne, a na szczeblu krajowym zaangażo­wał się w działalność Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej Nauki NSZZ „S”. Zapamiętałem go zwłaszcza z negocjacji z ówczesnym ministrem nauki, szkolnictwa wyższego i techniki Januszem Gór­skim (znanym z późniejszych negocjacji ze studentami w Łodzi) w grudniu 1980 r., podczas których negocjowaliśmy kształt ustaw regulujących funkcjonowanie wyższych uczelni, placówek PAN oraz instytutów resortowych. Jako delegat z Regionu Śląsko-Dąbrowskiego był w prezydium I Krajowego Zjazdu Delegatów „S” w Gdańsku we wrześniu i październiku 1981 r., przewodnicząc obradom w II turze Zjazdu. Przyjęto wówczas m.in. program Związku, który był w istocie programem przebudowy Polski. Program zawierał rozdział o przemianach ustrojowych, zatytułowany „Samorządna Rzeczpospolita”. W stanie wojennym i po jego zawieszeniu prowadził działalność konspiracyjną związku w regionie, odgrywając też ważną rolę w podziemnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej. Po 1989 r. nadal pełnił funkcje w regionalnych i krajowych strukturach związku, m.in. prowadząc obrady kolejnych zjazdów krajowych.

Rząd II etapu reform

W 1997 r. desygnowany na premiera z rekomendacji przewodniczącego NSZZ „S” utworzył rząd koalicyjny (AWS, UW), który w ostatnim roku kadencji, po wyjściu UW z koalicji, był rządem mniejszoś­ciowym. Rząd, po kilku latach straconych przez poprzedników, podjął cztery ważne dla Polski reformy, trudne i niepopularne, za co w kolejnych wyborach zapłacił wysoką cenę (notabene sam Jerzy Buzek uzyskał wówczas dobry wynik, jednak koalicyjny komitet wyborczy, z którego kandydował, AWS Prawicy, nie przekroczył progu wyborczego).

Najważniejszą z tych reform był II etap reformy samorządowej – utworzenie powiatów i samorządu województw. Była to trudna reforma, ponieważ sprzeciwiał się jej wysoki szczebel urzędników tracą­cych kompetencje ministerstw (dyrektorzy departamentów, część wiceministrów). Patron dzi­siej­szej nagrody, Michał Kulesza, był wtedy wielkim wsparciem dla premiera, który ustanowił go pełnomocnikiem rządu ds. reformy samorządowej. Zakres udzielonego pełnomocnictwa był zupełnie niezwykły – bez niego nie udałoby się przezwyciężyć oporu i obstrukcji urzędniczej. Premier miał do Michała pełne zaufanie, którego nie stracił nawet mimo krótkiego „kryzysu wizerunkowego”, kiedy na kilka tygodni – po jakiejś niezręcznej wypowiedzi – odebrał mu głos, zakazując kontaktów z mediami. Ta praca, która została wykonana w warunkach niemal rewolucyjnych, zasługuje na osobny rozdział w historii polskiego samorządu, jeśli ktoś ją napisze.

Były też inne reformy, najbardziej żal reformy systemu ochrony zdrowia, zdewastowanej przez niezgodne z konstytucją (wyrok TK) działania nowej większości sejmowej w następnej kadencji. Za namową gangsterów medycznych i farmaceutycznych zlikwidowano wówczas nieźle już ukształtowane kasy chorych (sprawcom, jak nikomu innemu, należy się Trybunał Stanu…).

Wypada przypomnieć przeprowadzony skutecznie pod kierunkiem wicepremiera Janusza Steinhoffa I etap restrukturyzacji polskiego górnictwa, w trakcie którego odzyskano utraconą rentowność sektora, po zlikwidowaniu ponad 20 kopalń i redukcji zbędnych mocy produkcyjnych o 21 mln ton. Z pracy w kopalniach odeszło 92 tys. górników, bez strajków i protestów, we współpracy ze związkami zawo­dowymi. Te efekty są dziś dezawuowane, zwłaszcza przez tych, którzy nie potrafią zrobić następnego kroku…

Jeszcze jedno przypomnienie z tamtego czasu. W kampanii wyborczej w 2001 r. lewica ukuła kłamliwe hasło o „dziu­rze budżetowej Bauca”, zarzucając rządowi Jerzego Buzka wielki deficyt budżetowy. Prawda jest całkiem inna: deficyt budżetowy w kolejnych latach wynosił: 13,2, 12,5, 15,4 i 32,4 mld zł – razem 73,5 mld. Za to następny rząd, kierowany przez Leszka Millera (który – nieodrodny syn komisji propa­gandy KC PZPR – do dziś powtarza propagandowy slogan o dziurze Bauca) sprokurował deficyt kolejno: 39,4, 37,0, 41,4 i 28,4 mld zł – razem 146,2 mld. Dwa razy tyle…

Polska w Europie

Rząd Jerzego Buzka przygotował też w największym stopniu Polskę do członkostwa w Unii Europejskiej. Fundusze przedakcesyjne, główna faza negocjacji – to zasługi tego rządu. Nie dziwota zatem, że gdy prof. Buzek został członkiem Parlamentu Europejskiego (do którego był wybierany już czterokrotnie, zwykle z najlepszym w Polsce wynikiem), szybko uzyskał w nim poważanie i silną pozycję. Jej najdo­bit­niejszym przejawem była oczywiście funkcja przewodniczącego Parlamentu, pełniona przez dwa i pół roku (lipiec 2009 r. – styczeń 2012 r.), w sposób, który przyczynił się również do podniesienia prestiżu Polski.

Mir i poważanie

Jest obdarzony powszechnym szacunkiem w wielu środowiskach, w tym zwłaszcza w samorządach. Jest honorowym obywatelem 20 miast, dwóch powiatów, dwóch województw i Śmiłowic – gminy, w której się urodził, a która jest dziś położona w Czechach, mniej niż 10 km od Cieszyna.

To zaszczyt być w kręgu osób, którym dane było z nim współpracować aż przez 40 lat.

– Andrzej Porawski, dyrektor biura Związku Miast Polskich

Ceniony, aktywny i skuteczny

Profesor Jerzy Buzek – premier polskiego rządu, przewodniczący Parlamentu Europejskiego. Polak, z którego wielokrotnie byliśmy dumni. Prawdziwy mąż stanu. Człowiek, dla którego zawsze ważniejsze były państwo i naród, a nie dobro własne czy ugrupowania, które reprezentował.

Już w okresie komunizmu zaangażowany w działalność podziemną, solidarnościową, był szefem struktur regionalnych Solidarności. Walczył o prawdziwą wolność i demokrację. Przez pełne cztery lata kierował rządem, który wprowadził cztery bardzo ważne, potrzebne, a niepopularne reformy. Zapłacił za to – on i jego ugrupowanie – wysoką cenę. Jestem jednak przekonany, że gdyby reformy nie zostały wycofane przez następne rządy, to teraz żylibyśmy w lepszym państwie.

Wciąż aktywny. Ostatnio nasz laureat ukończył 80. rok życia i nie sądzę, żeby miał czas na świętowanie, bo działa w unijnych instytucjach na rzecz Polski. Jest ceniony, aktywny i skuteczny. Myślę, że jest powszechnie szanowany nie tylko w Europie, ale i w Polsce – chociaż jest to trudniejsze.

Szczególnie ceniony i popularny jest w środowisku samorządowym. Jest honorowym obywatelem wielu polskich miast, w tym dwóch śląskich – Chorzowa i Gliwic, z którymi jest szczególnie związany. Profesora Jerzego Buzka, jak rzadko kogo, należy uznać za prawdziwy Fundament Rzeczypospolitej. Panie profesorze, drogi Jurku. Życzymy Ci wielu lat zdrowia, dotychczasowej energii i aktywności. Wszystkiego dobrego!

– Zygmunt Frankiewicz, senatorem RP, prezes Związku Miast Polskich.

Ranking Samorządów
Marta Majewska: Mieszkańcy zachowali się, jak trzeba
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Ranking Samorządów
Wojciech Bakun: Przemyśl jest miastem spotkań ukraińskich rodzin
Ranking Samorządów
Kolejny rok wyzwań dla samorządów
Ranking Samorządów
Zrównoważony rozwój to nie moda, to konieczność
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Ranking Samorządów
Ranking Samorządów: Sukces to efekt ciężkiej pracy, dobrych planów i… pieniędzy