Ogromne inwestycje miast w rozwój transportu

Samorząd województwa śląskiego planuje uruchomienie metropolitalnej kolei. Urząd marszałkowski w Katowicach wraz z Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią złożyły wspólny wniosek do Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) o dofinansowanie zakupu 32 pociągów, które stałyby się nowym filarem publicznego transportu w regionie – Metrokolei. To pierwsza próba zakupu przez GZM własnych pociągów: obecnie metropolia dysponuje 1900 pojazdów – autobusów, tramwajów i trolejbusów.

– Budowa Metrokolei to jeden z kluczowych projektów GZM. Chcemy stworzyć nowoczesny, niezawodny i dostępny system kolei, który stanie się realną alternatywą dla samochodu i spoiwem transportowym całej Metropolii – mówi Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu GZM.

Z każdym rokiem Metropolia stawia coraz większy nacisk na uzupełnienie systemu o transport kolejowy. Do tej pory skupiała się na finansowaniu dodatkowych połączeń kolejowych oraz integracji taryfowej z koleją. Teraz zakłada się, że pierwsze pociągi dla GZM mogłyby trafić do regionu w drugim kwartale 2029 r. Natomiast całość nowego taboru ma wyjechać na tory od grudnia 2029 r., wraz z wejściem w życie nowego rozkładu jazdy.

Wygoda dla mieszkańców

Projekty kolejowe to największa część unijnego dofinansowania w umowach podpisywanych przez CUPT. 29 stycznia poinformowano o dofinansowaniu kwotą 1,4 mld zł z programu FEnIKS modernizacji odcinka linii kolejowej Wawer – Otwock. – Modernizacja linii otwockiej oznacza nie tylko budowę nowych przystanków i zwiększenie przepustowości, lecz przede wszystkim stworzenie dostępnej, wygodnej i przewidywalnej kolei dla mieszkańców regionu – zapowiada Piotr Malepszak, wiceminister infrastruktury.

To kolejny kolejowy projekt na terenie Warszawy, po przebudowaniu stacji Warszawa Zachodnia, co pochłonęło 2,5 mld zł przy unijnym wsparciu z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

Czytaj więcej

Inwestycje

Rekordowe inwestycje. Na co miasta wydadzą miliardy?

Piętnaście największych miast w Polsce zamierza w 2026 roku przeznaczyć na inwestycje aż 16,2 mld...

Duże wsparcie kierowane jest także na inwestycje w miejski tabor autobusowy. Do 2 lutego można było składać wnioski o wsparcie z programu FEnIKS zeroemisyjnych zakupów: autobusów elektrycznych, wodorowych, a także trolejbusów z funkcją samodzielnej jazdy na baterii. Finansowa pomoc UE ma wyjść naprzeciw potrzebom tych samorządów, które od 2026 r. będą zmuszone ograniczyć zakupy taboru autobusowego na potrzeby miejskiej komunikacji wyłącznie do pojazdów zeroemisyjnych. Zgodnie z nowelizacją ustawy o elektromobilności, takie rygory obejmą miasta powyżej 100 tys. mieszkańców. Ich celem ma być ograniczenie emisji zanieczyszczeń i poprawa jakości powietrza w dużych ośrodkach miejskich, a także wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz infrastruktury ładowania.

Wsparcie obejmuje także inwestycje w miejską infrastrukturę. W ubiegłym roku ponad 219 mln zł trafiło do Bielska – Białej, gdzie w pobliżu dworca autobusowego powstaje centrum przesiadkowe, którego budowa pochłonie prawie 367 mln zł. Dofinansowania z FEnIKS-a wsparły także Racibórz (na przebudowę węzła przesiadkowego i modernizacje przystanków), Kowary (nowe intermodalne centrum przesiadkowe przy dworcu PKP), Mielno (rozbudowa istniejącego centrum przesiadkowego) i Kryniczno (budowa parkingu P&R z drogą pieszo-rowerową).

Pomogą zmniejszyć korki

W kolejnych miastach pieniądze z unijnych programów pomocowych obejmują budowy nowoczesnych systemów zarządzania ruchem. Takie działania wpisują się zarówno w samorządowe strategie zielonej, cyfrowej transformacji miejskiej mobilności, a także w cele polityki spójności Unii Europejskiej. Przykładem jest Kraków, gdzie budowa systemu inteligentnego transportu ma ruszyć w połowie tego roku. Warta prawie 67 mln zł inwestycja, uzgodniona z CUPT jeszcze pół roku temu, uzyskała wsparcie z programu operacyjnego FEnIKS.

Na realizowany przez Zarząd Dróg Miasta Krakowa i Zarząd Transportu Publicznego ITS będzie się składał szereg elementów, w tym inteligentne sterowniki sygnalizacji świetlnej, których zadaniem będzie wspieranie priorytetu przejazdu dla komunikacji publicznej i czuwanie nad płynnością i bezpieczeństwem ruchu drogowego. Dla wygody korzystających z publicznej komunikacji zamontowane zostaną elektroniczne tablice dynamicznej informacji. Pojazdy będą obserwowane przez system kamer, dzięki którym będzie można kontrolować np. buspasy czy wjazd w obszary objęte ograniczeniami w ruchu.

Czytaj więcej

Fundusze Unijne

Fundusze UE na półmetku. Jak samorządy sięgają po unijne wsparcie

Miasta, gminy i województwa należą do najaktywniejszych beneficjentów unijnych programów. Jednocz...

Podobny system, dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego kwotą prawie 73 mln zł, uruchomiono już w Katowicach. Odpowiada m.in. za sterowanie sygnalizacją świetlną. Wykorzystując zainstalowane w nawierzchni jezdni pętle indukcyjne oraz umieszczone nad ulicami kamery może weryfikować aktualne natężenie ruchu i zmieniać długość wyświetlania danego rodzaju światła dla konkretnego kierunku. Badania pokazały, że dzięki wdrożeniu ITS czas przejazdu przez Katowice skrócił się o kwadrans.

Rozbudowę systemu zarządzania ruchem, m.in. o wykorzystanie sztucznej inteligencji, szykuje Warszawa. Tego rodzaju systemy są jednak na tyle kosztowne, że niewiele miast może sobie na nie pozwolić, nawet przy wsparciu finansowym UE. W końcu ub. roku przetarg na rozbudowę ITS unieważnił Białystok, gdyż jedyna oferta przekraczała 44-milionowy budżet na ten cel o... prawie 30 mln zł.

Transport miejskim priorytetem

Pod koniec ubiegłego miesiąca ukazał się raport z efektami wykorzystania funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2021-2027, w którym wartość całkowitej alokacji w programach nadzorowanych przez CUPT wynosi 98,6 mld zł, z których – na podstawie podpisanych przez CUPT umów, wykorzystano ponad 71 proc. Największa część środków trafiła na projekty kolejowe, ale to w inwestycjach miejskich największa część wsparcia (81 proc.) jest już zawarta w 80 umowach o dofinansowanie: 7,6 mld zł z 9,4 mld zł. To m.in. 92 km nowych linii tramwajowych i metra oraz 68 km linii przebudowanych lub zmodernizowanych czy też 11 miast z nowym lub zmodernizowanym cyfrowym systemem transportu.

Tymczasem aktualne plany unijnego dofinansowania do rozwoju miejskiego transportu zbiegają się z wyjątkowo dużym udziałem wydatków na transport zaplanowanych w tegorocznych budżetach samorządów. Miasta zamierzają przeznaczać na wydatki związane z transportem do jednej piątej obecnych budżetów. Choć największe pieniądze zarezerwowano tradycyjnie dla oświaty, to te związane z transportem i komunikacją znalazły się na drugim miejscu. Natomiast pod względem nakładów inwestycyjnych – już na pierwszym. Z łącznych nakładów na miejskie inwestycje, te związane z transportem pochłoną blisko połowę.

Czytaj więcej

Inwestycje

W samorządowych inwestycjach na 2026 rok priorytetem będzie transport

Miasta będą przeznaczać na wydatki związane z transportem do jednej piątej przyszłorocznych budże...