Fundusze UE na półmetku. Jak samorządy sięgają po unijne wsparcie

Fundusze UE z perspektywy 2021–2027 są już na półmetku wdrażania. Polska ma do dyspozycji miliardy euro, a jak podaje Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, dotychczas podpisano ponad 23,5 tys. umów na projekty, do których UE dołoży ok. 186 mld zł. Oznacza to, że zakontraktowano już 58,8 proc. dostępnej alokacji. To dobry moment, by sprawdzić, jak samorządy wykorzystują unijne wsparcie i w jakim stopniu przekłada się ono na realne inwestycje w lokalny rozwój.

Samorządowa mapa dotacji z UE

Z analizy przygotowanej przez „Życie Regionów” wynika, że samorządy radzą tu sobie całkiem nieźle. Do końca 2025 r. zawarły umowy gwarantujące im ok. 54 mld zł unijnego dofinansowania do przedsięwzięć o wartości ok. 76 mld zł. Tym samym pozyskały niemal jedną trzecią (29 proc.) wszystkich dotychczas zakontraktowanych środków UE.

W zestawieniu uwzględniliśmy dane dotyczące instytucji formalnie uznanych za jednostki samorządu terytorialnego – wspólnoty samorządowe, samorządowe jednostki organizacyjne oraz związki metropolitalne. Gdyby jednak wziąć pod uwagę również lokalne spółki komunalne, np. komunikacyjne czy wodno-kanalizacyjne, łączne kwoty byłyby wyraźnie większe.

Czytaj więcej

Inwestycje

Rekordowe inwestycje. Na co miasta wydadzą miliardy?

Piętnaście największych miast w Polsce zamierza w 2026 roku przeznaczyć na inwestycje aż 16,2 mld...

W ujęciu regionalnym najwięcej pieniędzy pozyskały samorządy ze Śląska – aż 7 mld zł unijnych dotacji na projekty o wartości 9,6 mld zł. Dobrze radzą sobie też instytucje z województw: dolnośląskiego, łódzkiego i małopolskiego, które podpisały umowy na 3,7–4,5 mld zł wsparcia dla inwestycji o wartości ok. 5,9–6 mld zł.

Słabiej wypadają regiony lubuski i opolski – odpowiednio 1,8 i 1,5 mld zł pozyskanych funduszy. To jednak najmniejsze województwa w kraju, które nie korzystają z dodatkowych instrumentów wsparcia, takich jak programy dla Polski Wschodniej czy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji.

Jakie kierunki wsparcia

Pod względem obszarów interwencji najwięcej funduszy trafiło na trzy cele: Europę bardziej przyjazną środowisku, lepiej połączoną oraz bardziej społeczną.

Projekty związane z budową „zielonej Europy” obejmują rozwój czystych źródeł energii, poprawę efektywności energetycznej, gospodarkę wodną, obieg zamknięty, adaptację do zmian klimatu i zrównoważoną mobilność miejską. Samorządy pozyskały na te cele ok. 15,8 mld zł, czyli 30 proc. wszystkich dotacji UE w podpisanych umowach.

Chętnie finansowana jest też infrastruktura transportowa – rozwój sieci drogowych i kolejowych – na którą przypadło 10,8 mld zł dotacji, czyli 20 proc. wsparcia. Z kolei szeroko pojęta infrastruktura społeczna, obejmująca edukację, rynek pracy, integrację i przeciwdziałanie wykluczeniu, to 15 mld zł, czyli 28 proc. środków.

Największe inwestycje

Analiza bazy danych resortu finansów, uwzględniająca również spółki samorządowe, pokazuje, że największe projekty koncentrują się w transporcie. Listę otwierają Tramwaje Warszawskie, które na II etap budowy trasy do Wilanowa wraz z zakupem taboru i infrastrukturą towarzyszącą pozyskały 0,9 mld zł dotacji UE. Cała inwestycja warta jest ponad 2 mld zł.

Kolejne miejsca zajmują zakupy zeroemisyjnego taboru kolejowego przez Województwo Śląskie (967 mln zł, z czego 652 mln z UE) oraz Województwo Pomorskie (858 mln zł i 523 mln zł z UE). Czwarta pozycja to Gdańsk, który buduje linię tramwajową Gdańsk Południe – Wrzeszcz (801 mln zł, z czego 260 mln zł z UE), a piąta – Koleje Mazowieckie, które na zakup 15 pojazdów kolejowych otrzymają 307 mln zł przy wartości projektu ok. 730 mln zł.

Wśród stu największych projektów dominują przedsięwzięcia z zakresu transportu miejskiego i kolejowego oraz modernizacji układów drogowych. Sporo jest też inwestycji w niebiesko-zieloną infrastrukturę, gospodarkę wodami opadowymi, oczyszczanie wody, ochronę środowiska itp. Ale można też tu znaleźć nieco inne przedsięwzięcia.

Czytaj więcej

Fundusze Unijne

Komitet Regionów zdecydowanie broni polityki spójności, chce też uproszczeń

Propozycja Komisji Europejskiej dotycząca nowych Wieloletnich Ram Finansowych zakładająca połącze...

Takie jak pomysł Katowic budowy Katowickiego Hubu Gamingowo-Technologicznego w ramach „Dzielnicy Nowych Technologii”. Miasto otrzyma 309 mln zł dofinansowania, a całkowita wartość inwestycji wynosi ok. 583 mln zł. Projekt obejmuje rewitalizację terenów po kopalni „Wieczorek”, gdzie powstaną laboratoria, studia produkcyjne dla e-sportu, studia nagrań, przestrzenie co-workingowe i centrum edukacyjne.

Interesująco brzmi także projekt „Biznes Break MOF Stalowa Wola” o wartości niemal 131 mln zł, z dofinansowaniem UE na poziomie 63 mln zł. To połączenie dwóch zadań realizowanych przez Stalową Wolę i Nisko – przebudowa MOSiR w park wodny oraz budowa „Mariny Nisko” jako centrum turystyki biznesowej i aktywnego wypoczynku. Samorządowcy liczą, że projekty staną się nowymi ikonami turystycznymi regionu.

Jakie znaczenie ma wsparcie UE dla rozwoju

– Fundusze UE są dla Białegostoku jednym z kluczowych motorów rozwoju – komentują dla „Życia Regionów” władze Białegostoku. – Ponad 21 lat po wstąpieniu do Unii Europejskiej, Lublin jest jednym z najszybciej rozwijających się miast w kraju. Biorąc po uwagę skalę pozyskanych środków, bez wątpienia można powiedzieć, że projekty europejskie pozwalają dynamicznie skracać dystans do najlepiej rozwiniętych miast Europy – zaznacza też Justyna Góźdź, rzecznik prasowy prezydenta miasta Lublin.