Wybory samorządowe 2024. Najważniejsze wyzwania dla nowych władz lokalnych

Przyszła samorządowa kadencja przyniesie sporo wyzwań. Nowo wybranych samorządowców z pewnością czeka reforma finansów publicznych i przywrócenie samodzielności finansowej samorządom – uważa Krzysztof Żuk, prezydent Lublina, współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, członek rady i zarządu Unii Metropolii Polskich. – Razem z Ministerstwem Finansów pracujemy już nad nowymi rozwiązaniami w ramach KWRiST. Skupiamy się na kluczowej kwestii finansów samorządowych, tj. nowej ustawie o dochodach JST. Przed nami również konieczność odnowienia prawa samorządowego, które przez ostatnie lata było mocno scentralizowane – dodaje samorządowiec.

Problemy społeczne, a nie infrastrukturalne

Także Zbigniew Ostrowski, wicemarszałek kujawsko-pomorski, uważa, że dla samorządów wojewódzkich ważne jest, by zostały przywrócone przejrzyste zasady finansowania. Zwraca uwagę na to, iż obecna perspektywa unijna jest ostatnią, w której możemy skorzystać tak obszernie z Funduszu Spójności. – Pieniądze z tego funduszu wspomogły zmiany w województwie, stało się nowocześniejsze, z innowacyjną gospodarką, rozwinęła się infrastruktura, między innymi drogowa czy transportowa. Samorządy w następnej kadencji będą się musiały nauczyć skoncentrowania się na projektach, które kolokwialnie określa się jako „miękkie” – uważa samorządowiec.

Czytaj więcej

Transport

Kuszenie wyborców wizją bezpłatnej komunikacji miejskiej. Czy to zadziała?

W kilkudziesięciu polskich małych gminach i miastach można korzystać z darmowej komunikacji publicznej. Czy podobnie będzie też w większych aglomer...

Jego zdaniem wyzwania dla województwa można zawrzeć w trzech hasłach: zatrzymać młodych ludzi w regionie, zadbać o seniorów i umożliwić rozwój ludziom w wieku produkcyjnym. – Młodzież zostanie, jeśli stworzymy wysoki poziom edukacji i atrakcyjny rynek pracy. W pomocy osobom starszym mamy jako region duże osiągnięcia, ale wyzwaniem wciąż są usługi opiekuńcze i medyczne na wysokim poziomie. Potrzeby ludzi pracujących są zaś zaspokajane między innymi przez rozwój innowacyjnej gospodarki – wymienia Zbigniew Ostrowski.

Demokracja lokalna do poprawy

Cezary Trutkowski, prezes Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, przypomina, że w wymiarze politycznym do rozstrzygnięcia jest kwestia dwukadencyjności wójtów, burmistrzów czy prezydentów: – Zdaniem naszej fundacji zmiany zostały wprowadzone w niekonstytucyjny sposób – podkreśla. I dodaje, że samorządy są za bardzo powiązane z partiami politycznymi. – Trzeba zmienić sposób myślenia o samorządności. Samorząd potrzebuje oderwania od polityki i zwiększenia obywatelskiego charakteru działania. Jeśli uświadomimy sobie, że w 20 proc. jednostek samorządowych wybory samorządowe się nie odbędą, będzie to plebiscyt popularności jednego kandydata, to to jest niestety porażka demokracji lokalnej. Przykład, iż ona w wielu miejscach lokalnie umiera. Dlatego fundacja postuluje, by członkowie rad gminnych nie musieli przedstawiać oświadczeń majątkowych, bo jest to jedna z przyczyn, dla których ludzie nie chcą się angażować w działalność społecznikowsko-samorządową.

Cezary Trutkowski, zaznaczając pozytywne znaczenie samorządów dla rozwoju Polski, zwraca uwagę na to, iż do tej pory były często „agencją lokalną rozwoju infrastrukturalnego”. – Ten model rozwoju przyniósł wiele korzyści w ciągu trzech minionych dekad. Jednak się wyczerpuje, a coraz poważniejsze znaczenie mają wyzwania: demograficzne, cywilizacyjne, społeczne. One będą wyznaczały działania samorządów – mówi.

Kontekst międzynarodowy

– Najważniejszym zagrożeniem jest to, co dzieje się na wschodzie, w Ukrainie. Jeśli front zostanie przerwany, oznaczać to może kolejną falę migracji, a entuzjazm przyjmowania uciekinierów jest mniejszy niż dwa lata temu – mówi socjolog, prof. Krzysztof Podemski z UAM, zwracając uwagę na kontekst międzynarodowy. Przypomina określenie premiera Donalda Tuska, że jesteśmy w czasach przedwojennych. – Mieszkańcy i państwo będą oczekiwali, że wiele problemów rozwiąże samorząd. Nie mamy schronów, obrony cywilnej – dodaje naukowiec.

Zwraca uwagę choćby na to, że jesteśmy przyzwyczajeni do korzystania z internetu, a w czasie wojny hybrydowej mogą istnieć przerwy w jego działaniu, podobnie jak z dostępem do prądu. – Nie myśleliśmy do tej pory jak zadbać o zapasy wody, pożywienia – wymienia socjolog. – Przy tych potencjalnych problemach inne, choć poważne, wydają się błahe. A są to: krótki czas na wydanie pieniędzy z KPO czy permanentny kryzys związany z dostępem do usług zdrowotnych.

Czytaj więcej

Debata publiczna

Nie wydawać funduszy z KPO za wszelką cenę

Samorządy są głównym beneficjentem wsparcia z funduszy Unii Europejskiej. Z jakimi wyzwaniami będą musiały sobie radzić w nadchodzących latach?

Michał Olszewski, zastępca prezydenta Warszawy, po części zgadza się z opinią prof. Podemskiego. – Wojna w Ukrainie uzmysłowiła nam, że największym wyzwaniem jest transformacja energetyczna. Mówimy o niej od kilku kadencji, teraz wiemy, że musimy ją przeprowadzić jak najszybciej – mówi.

Większość samorządów nie ma jednak planów, jak to zrobić, a część nie ma na to pieniędzy. – Duże samorządy, takie jak Warszawa, mają swoje zasoby, które mogą alokować na potrzeby energetyczne. My na przykład wymieniamy 90 tys. opraw oświetleniowych, bo to jest nasza sieć, w ten sposób będziemy używali mniej energii, a większość samorządów nie ma takiej sieci – przypomina. Przyszłe władze miasta czekają też poważne rozmowy ze spółkami Skarbu Państwa na temat modernizacji elektrociepłowni warszawskiej. – Dla samorządów w przyszłej kadencji poważnym wyzwaniem będzie adaptacja usług społecznych czy infrastrukturalnych do zmian demograficznych – uważa Michał Olszewski. – To działania, których także nie można odkładać na później – tłumaczy.