290 mln euro, czyli ponad 1,2 mld zł, to środki europejskie, jeszcze z bieżącego programu „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027”, które przeznaczone zostaną na pięć ww. obszarów. To efekt ujęcia kwestii bezpieczeństwa Podkarpacia w strategii wschodnich regionów przygranicznych Unii Europejskiej. Władze województwa zakończyły już negocjacje z Komisją Europejską (KE) w ramach aktualizacji programu „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027”. Komisja zgodziła się, aby Podkarpacie przeznaczyło minimum 10 proc. środków na technologie i infrastrukturę podwójnego wykorzystania. To technologie, które w konkretnym wymiarze posłużą wzmocnieniu obronności. Władze regionu znalazły na ten cel aż 12,8 proc. środków z programu, co przekłada się na kwotę 290 mln euro. Po przeliczeniu na złotówki to ponad 1,2 mld zł przeznaczonych na pięć nowych priorytetów w zakresie bezpieczeństwa.
KE reaguje na sytuację geopolityczną
Jak podkreślają władze województwa na czele z marszałkiem Władysławem Ortylem, Komisja Europejska po raz pierwszy przyjęła dokument strategiczny w całości poświęcony wschodnim regionom przygranicznym UE, do których zalicza się oczywiście i województwo podkarpackie. Stanowi to bezpośrednią odpowiedź Brukseli na nową sytuację geopolityczną Europy po trwającej wciąż agresji Rosji na Ukrainę. Wschodnia granica Unii Europejskiej została na szczeblu europejskim oficjalnie uznana za obszar o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa, odporności i przyszłego rozwoju całej Wspólnoty, choć nie było to oczywiste w pierwszych etapach prac legislacyjnych. Początkowe wersje unijnego paktu dla regionów wschodnich, ogłoszonego przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen, obejmowały wyłącznie granice z Rosją i Białorusią, ale już nie z Ukrainą. Dzięki intensywnym staraniom i lobbingowi w Europejskim Komitecie Regionów, stanowiskom zarządu województwa oraz sejmiku, a także we współpracy z partnerami ze Słowacji, z Węgier i Rumunii, władzom Podkarpacia udało się doprowadzić do objęcia paktem całej wschodniej granicy, w tym tej z Ukrainą.
– Kolejnym wyzwaniem jest to, aby Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej w Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. ujęło wsparcie dla województw, a nie tylko pojedynczych powiatów przygranicznych, ponieważ bezpieczeństwa nie można sprowadzać do skali powiatu. Podczas gdy Komisja Europejska widzi cały makroregion Polski Wschodniej, to Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej jedynie pas powiatów. Dlatego też wraz z innymi marszałkami województw przygranicznych będziemy artykułować swoje argumenty w rozmowach z resortem – podkreśla Władysław Ortyl, marszałek województwa podkarpackiego. Podkarpackie zostało również dostrzeżone przez Komisję Europejską na arenie międzynarodowej jako województwo aktywnie rozwijające nowe technologie o znaczeniu strategicznym. Sztandarowym przykładem jest koncepcja Doliny Dronowej, obejmująca m.in. budowę centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych. Rangę Doliny Dronowej potwierdzono nie tylko poprzez ujęcie jej w komunikacie Komisji Europejskiej, ale również poprzez bezpośrednie odwołanie się do niej przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen podczas brukselskiej konferencji w lutym tego roku.
1,2 mld zł na bezpieczeństwo, czyli zmiany w programie
Jednocześnie samorząd województwa podkarpackiego wdraża w życie zmiany w programie „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027”, przekierowując, za aprobatą KE, ponad 1,2 mld zł na pięć nowych priorytetów związanych z bezpieczeństwem i odpornością.
W ramach II etapu przeglądu śródokresowego programu „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027” zaplanowano utworzenie pięciu nowych priorytetów. Projekt tych zmian został już przesłany do Komisji Europejskiej w grudnia ubiegłego roku. Łącznie na nowe priorytety w programie przeznaczone zostanie ponad 290 mln euro. Stanowi to 12,81 proc. całej puli programu. Zidentyfikowane zmiany finansowe przekraczają tym samym wymagany przez Komisję Europejską próg 10 proc. alokacji programu.
Dzięki przeznaczeniu minimum 10 proc. programu na obszary związane z bezpieczeństwem władze województwa wynegocjowały z Komisją Europejską bardzo korzystne bonusy. Najważniejszym z nich jest wydłużenie okresu kwalifikowania wydatków o rok, czyli aż do końca 2030 r.
– Da to nam większy komfort i stabilność w realizacji tak skomplikowanych projektów strategicznych. Ostateczną akceptację zmienionego programu spodziewamy się uzyskać w kwietniu, co pozwoli nam natychmiast ruszyć z naborami wniosków – podkreśla Małgorzata Jarosińska-Jedynak, członek zarządu województwa podkarpackiego.
Pięć priorytetowych obszarów
O jakie pięć nowych priorytetów bezpieczeństwa dla Podkarpacia w ramach programu „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027” chodzi?
Pierwszy to inwestycje dla bezpieczeństwa i obrony (na które trafi ok. 360 mln zł). Chodzi tu o rozwój sektora przedsiębiorstw działających w obszarze obronności i bezpieczeństwa. Wsparcie obejmie zwiększanie potencjału produkcyjnego i usługowego, rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use), działalność badawczo-rozwojową oraz wsparcie MŚP. Kluczowym elementem jest także utworzenie centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych.
Drugi to bezpieczeństwo dostaw wody (ok. 115 mln zł). Dotyczy to wzmocnienia infrastruktury wodnej regionu. Obejmuje budowę nowych ujęć i zbiorników wody, rozwój systemów wykorzystania wody opadowej i odzyskanej, inwestycje w sieci wodociągowe i stacje uzdatniania oraz wdrażanie systemów monitoringu i zasilania awaryjnego, w tym z wykorzystaniem OZE.
Trzeci priorytet to odporna infrastruktura transportowa (ok. 403 mln zł), która skupia się na inwestycjach zwiększających odporność i bezpieczeństwo systemu transportowego. Obejmuje rozwój dróg wojewódzkich istotnych dla ewakuacji i mobilności wojskowej, wzmocnienie roli lotniska Rzeszów-Jasionka jako węzła logistycznego UE oraz rozwój alternatywnej infrastruktury pasów startowych i dróg kołowania w Krośnie i Mielcu, co zwiększy strategiczną gotowość regionu.
Czwarty to rozwój umiejętności dla bezpieczeństwa (ok. 245 mln zł), który ukierunkowany jest na wsparcie rozwoju praktycznych umiejętności w zakresie bezpieczeństwa, kompetencji cyfrowych oraz nowoczesnych kwalifikacji technicznych uczniów i nauczycieli poprzez m.in. realizację programu „Akademia dronów”, który umożliwi zdobycie praktycznych umiejętności technicznych i kwalifikacji w obszarze nowoczesnych technologii. Wsparcie posłuży do budowy kompetencji ludzi i instytucji, wzmocnienia NGO oraz przygotowania społeczeństwa i gospodarki do skutecznego działania w sytuacjach zagrożeń i kryzysów.
Wreszcie piąty to rozwój kompetencji bezpieczeństwa społeczności lokalnej (44 mln zł) w ramach instrumentu RLKS obejmuje wsparcie rozwoju praktycznych kompetencji uczniów i szkół w zakresie bezpieczeństwa, łącząc edukację obronną, cyfrową i survivalową z działaniami angażującymi i współpracą ze służbami, jak również inicjatywy mające na celu stworzenie dobrze przygotowanych, samodzielnych i współpracujących społeczności, zdolnych do skutecznego reagowania i funkcjonowania w warunkach kryzysowych. Akcje te posłużą oddolnym inicjatywom społecznym realizowanym przez Lokalne Grupy Działania. —osa
Władysław Ortyl, marszałek województwa podkarpackiego
Wojna za naszą wschodnią granicą bardzo jasno pokazała, że infrastruktura transportowa, wodna, energetyczna, zdrowotna czy cyfrowa nie służy tylko codziennemu funkcjonowaniu mieszkańców. W sytuacjach kryzysowych staje się elementem odporności państwa i całej wspólnoty. Dla Podkarpacia bardzo ważne jest to, że udało się nam przekonać Komisję Europejską, aby patrzyła na wschodnią granicę strategicznie. Komisja po raz pierwszy przyjęła dokument w całości poświęcony wschodnim regionom przygranicznym Unii Europejskiej.
Małgorzata Jarosińska-Jedynak, członek zarządu województwa podkarpackiego
W ramach zmian programu „Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027” ok. 360 mln zł skierujemy do sektora małych i średnich przedsiębiorstw działających w obszarze technologii podwójnego zastosowania. Kluczowym projektem, o którym mówiła przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, jest utworzenie centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych. To szansa dla naszych start-upów i uczelni, aby rozwijać systemy odpornościowe i prowadzić badania nad bezpieczeństwem, które znajdą realne zastosowanie w obronności.
Materiał powstał we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego
