Smog zaczął dusić polskie miasta. „Pozorowane kontrole” kopciuchów

Najnowszy atak zimy z perspektywą wielu dni z utrzymującym się silnym mrozem sięgającym minus 20 stopni sprawi, że trudniej będzie oddychać. Nie tylko z powodu niskiej temperatury – problemem stał się smog, powstający wskutek spalania węgla i drewna w starych piecach, utrzymujący się w powietrzu wskutek braku wiatru oraz inwersji temperatury działającej jak czapa, która uniemożliwia rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń. W efekcie w wielu miastach normy pyłów są przekraczane nawet o kilkaset procent.

W końcu ubiegłego tygodnia bardzo wysokie stężenie pyłów odnotowały stacje pomiarowe na części województwa mazowieckiego, m.in. w rejonie Otwocka. Zadymiona była także Warszawa, zwłaszcza centrum miasta oraz Żoliborz, a Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wydał komunikat o 3. poziomie zagrożenia związanego z bardzo złą jakością powietrza. Przekroczenia dopuszczalnych stężeń pyłu miały miejsce w rejonie Piaseczna oraz Ostrołęki, gdzie lekarze i służby sanitarne zaapelowały o ograniczenie aktywności na zewnątrz. Przed złą jakością powietrza Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ostrzegało również mieszkańców Łomży. Trudniej oddychało się na Dolnym Śląsku, smog wisiał na obszarze aglomeracji katowickiej: w Katowicach największe stężenia PM2,5 przekraczały normę nawet trzykrotnie. 35 km na południe, w Żorach – nawet pięciokrotnie.

Zadymiona Małopolska i Śląsk

Największy problem ze smogiem mają głównie małe miasta. To m.in. Nowa Ruda na Dolnym Śląsku, Nowy Targ, Sucha Beskidzka, Rabka-Zdrój i Tuchów w Małopolsce, Myszków i Żywiec w województwie śląskim, Skarżysko-Kamienna i Opatów w woj. świętokrzyskim.

Ale zanieczyszczone są także duże miasta, gdzie do emisji z domowych palenisk dochodzą spaliny z rur wydechowych samochodów. 6 stycznia 2026 r. Warszawa znalazła się w czołówce najbardziej zanieczyszczonych dużych miast świata rankingu World Air Quality Index (IQAir), w towarzystwie m.in. Dhaki, Bombaju i Karaczi, zajmując 13. miejsce, tuż przed Katmandu i Krakowem. Dwa dni później spadła na 36. miejsce, z kolei na 17. pozycji znalazł się Kraków, a tuż za nim Wrocław.

Czytaj więcej

Ekologia

Smog pod stałą kontrolą, ale wciąż truje. „Potrzeba kompleksowych działań”

Sezon grzewczy w pełni, a wraz z nim ruszyły kontrole tego, czym palą mieszkańcy. Są przeprowadza...

Mimo zaostrzanych przepisów dotyczących ochrony powietrza oraz dopłat do wymiany starych pieców, tzw. kopciuchów na ekologiczne, efekty w postaci ograniczenia szkodliwych emisji przychodzą zbyt wolno. Problemem okazują się m.in. nieefektywne kontrole, co pokazał opublikowany w połowie grudnia 2025 r. raport Polskiego Alarmu Smogowego (PAS). Przykładowo w 164 badanych gminach w województwie śląskim większość lokalnych władz podeszła do łamania przepisów antysmogowych pobłażliwie. Większość wykroczeń pozostaje bez sankcji, aż 20 proc. gmin w województwie nie zrealizowało minimalnej liczby kontroli wymaganej przez Program Ochrony Powietrza.

– Obserwujemy zjawisko kontroli pozorowanych, w budynkach, gdzie źródłem ciepła jest kocioł gazowy czy pompa ciepła – mówi Janusz Piechoczek, koordynator PAS w województwie śląskim, który przypomina, że urzędnicy dzięki bazie danych mogą wytypować do kontroli adresy z kopciuchami, a nie wykorzystują takich możliwości.

Mało kontroli, niskie mandaty

Na niewydolność systemu kontroli PAS zwraca uwagę także na Mazowszu. Badania 70 gmin metropolii warszawskiej wskazały, że mimo obowiązującego od 1 stycznia 2023 r. zakazu użytkowania pozaklasowych kotłów na węgiel i drewno, na terenie metropolii nadal użytkowane są dziesiątki tysięcy nielegalnych kopciuchów. Prowadzone kontrole mają niską skuteczność, tylko 14 proc. z nich zakończyło się wykryciem naruszenia uchwały antysmogowej, a 4 proc. potwierdziło spalanie odpadów.

– Jeżeli urzędnik lub strażnik potwierdzi użytkowanie nielegalnego kopciucha, to w 85 proc. przypadków nie kończy się to żadną realną sankcją. Nawet przy wykryciu spalania odpadów, w połowie przypadków nie nałożono mandatu ani nie skierowano sprawy do sądu – informuje PAS w raporcie. Jeśli kogoś ukarano, to mało dotkliwie: mandatem w wysokości średnio 117 zł za nieprzestrzeganie uchwały antysmogowej i 179 zł za spalanie odpadów.

Liczba kontroli zmalała także w Małopolsce. – Zaobserwowaliśmy poważny spadek aktywności gmin w zakresie kontroli palenisk, mimo że liczba nielegalnych kotłów i innych urządzeń na węgiel i drewno w naszym województwie wciąż przekracza sto tysięcy , informuje Natalia Matyasik z PAS. Tylko 7 proc. kontroli zakończyło się wykryciem naruszenia uchwały antysmogowej, a 3 proc. potwierdziło spalanie odpadów.