Jak samorządy budują społeczną odporność? „Wyciągnęliśmy wnioski”

W zeszłym roku samorządy lokalne otrzymały z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej niespełna 4 mld zł (na tyle podpisano umowy na zakupy), w tym roku ma być to 5 mld zł. Rząd przygotował obszerną nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej po roku jej obowiązywania. Wprowadza wiele zmian strukturalnych, organizacyjnych i finansowych. Niedawno została przekazana do Sejmu. Samorządowcy mają nadzieję, że sposób wydatkowania pieniędzy oraz zasady ubiegania się o nie, będą jeszcze tematem rozmów pomiędzy rządem a nimi.

Budowa schronów, miejsc doraźnego schronienia, przygotowanie planów ewakuacji szpitali i przygotowanie szpitali doraźnych są istotne. Nie można jednak zapominać, że w gminach, miasteczkach, czy na wsiach mieszkają ludzie samotni, schorowani, niepełnosprawni. Dlatego samorządowe plany zarządzania kryzysowego powinny uwzględniać pomoc dla nich.

Publiczne pieniądze z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności oraz Rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej przeznaczane są przede wszystkim na infrastrukturę „twardą”: przygotowanie miejsc schronienia, drogi, tworzenie magazynów logistycznych, zakup urządzeń (np. agregatów prądotwórczych, beczkowozów na wodę pitną albo stacji uzdatniania wody), ale także na szkolenia. W sprzęt transportowy zaopatrywane są służby ratownicze. Redakcja „Życia Regionów” zapytała samorządowców, czy są przygotowani, by w sytuacjach kryzysowych, katastrof naturalnych oraz zagrożenia wojennego pomóc osobom niemobilnym, chorym, które znajdują się w domach.

Organizacje pozarządowe są partnerami samorządów w działaniach kryzysowych

Tomasz Nowicki, burmistrz Lądka Zdroju, tak jak wszyscy mieszkańcy, ma za sobą doświadczenie powodzi z jesieni 2024 r. – Nadal kilka osób mieszka jeszcze w miejscach ewakuacji, a odbudowanie wszystkich strat pewnie potrwa jeszcze z dekadę – samorządowiec przypomina, że lokalna społeczność przez trzy dni sama musiała radzić sobie z kataklizmem i gdyby nie zaangażowanie społeczne, w tym organizacji pozarządowych – sytuacja byłaby bardziej tragiczna. – Wyciągnęliśmy wnioski, współpracujemy ze stowarzyszeniami, NGO-sami, niektóre z nich chcą prowadzić szkolenia dla ludności dotyczące postępowania w sytuacjach zagrożenia. Mamy fundusze z programu rządowego na wydatki bieżące i tak finansujemy szkolenia.

Czytaj więcej

Z regionów

Wsparcie dla OSP także w największych miastach. Na wzmocnienie systemu bezpieczeństwa

Choć ich działalność kojarzona jest głównie z gminami wiejskimi, swoje jednostki mają także w metropoliach. Ochotnicze Straże Pożarne również w duż...

Tomasz Nowicki zwraca uwagę, że konieczne jest uświadomienie sobie skutków różnych kataklizmów przy starzejącym się społeczeństwie, wyludniających się terenach oraz coraz większej liczbie osób dysfunkcyjnych.

Także Beata Chrzanowska, wiceprezydentka Słupska, uważa, że najważniejsze jest wspieranie społecznej odporności i jest to zadanie dla samorządów. – Każdy z nas musi pamiętać, że jeśli zdarzy się jakiś kataklizm, bez względu na to czy stanie się to w czasie pokoju czy wojny, to powinien sam umieć się zabezpieczyć przez 72 godziny. Pomoc samorządowa, państwowa lub innych służb może pojawić się właśnie po takim czasie. Nie da się także dotrzeć do wszystkich, jednego dnia – mówi wiceprezydentka i dodaje, że wiele osób wciąż nie odróżnia sygnałów alarmowych syren.

Jak wygląda lokalne budowanie odporności społecznej

Władze Słupska dostarczyły do skrzynek pocztowych mieszkańców ulotkę z informacjami, jak powinniśmy się przygotować do sytuacji kryzysowych. – Umieszczono w niej adresy i lokalne numery telefonów, na które można będzie zadzwonić po pomoc – relacjonuje Beata Chrzanowska. Choć władze miasta usłyszały (między innymi od radnych), że jest to powielanie informacji, które znajdują się w poradniku przygotowanym przez rząd i są to niepotrzebnie wydane pieniądze, wiceprezydentka Słupska nie zgadza się z tą opinią. – Zbudowanie świadomości społecznej, odporności, jest zadaniem samorządu – podkreśla.

Przyznaje, że gdyby obecnie wydarzyła się poważna katastrofa, to miasto mogłoby mieć kłopoty z transportem osób chorych i niemobilnych. – Nie mamy wystarczającej liczby aut do transportu takich osób lub by dowieźć im np. żywność.

Wielu samorządowców podkreśla, iż zaległości związanych z obroną cywilną nie da się przezwyciężyć w ciągu kilku czy kilkunastu miesięcy, na to potrzebne są lata.

Czytaj więcej

Inwestycje

Samorządy na zakupach dla bezpieczeństwa. Na co idą pieniądze z programu OLiOC?

Agregaty prądotwórcze, magazyny energii, koparko–ładowarki, mobilne stacje uzdatniania wody, drony, sprzęt ratowniczy czy magazynowy – tak w prakty...

Grzegorz Cichy, burmistrz miasta i gminy Proszowice, prezes Unii Miasteczek Polskich, zwraca uwagę, że do zrealizowanych w zeszłym roku zakupów (np. agregatów prądotwórczych) konieczne są dodatkowe inwestycje, choćby przyłącza, czy przyczepy do wożenia agregatów. – Potrzebujemy urządzeń, które pozwolą samorządom podtrzymać funkcje społeczne, wykonywać zadania własne. Ważne jest, by samorządy miały własne łącza i mogły się komunikować między sobą, by straż pożarna miała dostęp do ujęć wody, ale także mogła zatankować paliwo – wymienia potrzeby. 

Plan kryzysowy musi się sprawdzić w działaniu

Mieczysław Kieca, prezydent miasta Wodzisławia Śląskiego, podkreśla, że każdy samorząd powinien być przygotowany do wsparcia osób starszych, schorowanych czy niemobilnych w przypadku katastrof lub kryzysów. Za tę pomoc odpowiadają gminne i miejskie służby pomocy społecznej, które na co dzień monitorują, kto jej potrzebuje. – Plan kryzysowy zapisany na papierze to jedno, a praktyczne doświadczenie – drugie. Musimy przekuwać te strategie w konkretne działania. Przykład? Jako samorząd przygotowujemy agregaty prądotwórcze, które w razie potrzeby moglibyśmy dostarczyć do prywatnych domów – mówi.

Prezydent przypomina, że wiele samorządów zgłosiło propozycje zmian do ustawy w ramach konsultacji społecznych. Nie wszystkie zostały uwzględnione, ale nadal pozostają istotne i potrzebne dla samorządów.

Jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego strony samorządowej ma nadzieję, że po przyjęciu nowelizacji ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez parlament, samorządy i rząd wspólnie zastanowią się, jak skuteczniej przygotować plan wzmocnienia ochrony ludności. – Dla nas kluczowe jest, by zakupy mogły być planowane w cyklu wieloletnim, a nie tylko w ramach roku budżetowego – wymienia pierwszą potrzebną zmianę Mieczysław Kieca.

Kolejnym wyzwaniem jest uspójnienie informacji o sytuacji w całym kraju, tak aby plany zarządzania kryzysowego w poszczególnych gminach i miastach uwzględniały nie tylko lokalne potrzeby, ale także działania wymagające koordynacji na poziomie regionów i całej Polski. – Załóżmy: gdyby konieczna była ewakuacja z terenów wschodnich, inne zadania realizowałyby samorządy z tych terenów, a inne, np. my. Tak jak dla tamtych samorządów istotne byłyby sposoby ewakuacji, tak dla nas ważne byłoby stworzenie warunków do przyjęcia ewakuowanych – wyjaśnia prezydent Wodzisławia Śląskiego.