Z tego artykułu dowiesz się:
- Na co największe polskie miasta przeznaczyły miliardy złotych z Krajowego Planu Odbudowy.
- Które kluczowe inwestycje – od transportu zeroemisyjnego po cyfryzację – zyskały unijne finansowanie.
- Jakie korzyści i ograniczenia dla samorządów niósł podział środków KPO na dotacje i pożyczki.
- Z jakimi barierami proceduralnymi mierzyły się miasta i jak oceniają program po jego zakończeniu.
Finansowanie z KPO powoli jednak dobiega końca. Pod koniec września Polska złożyła ostatni wniosek o płatność. – To największy wniosek, bo opiewa na 55 mld zł – przekazała Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, minister funduszy i polityki regionalnej. Komisja Europejska otrzymała już dokument, a środki mają wpłynąć do Polski w okresie Bożego Narodzenia.
Miliardy na dotacje i pożyczki
Niemal 2,5 roku temu, w połowie kwietnia 2024 roku, do Polski wpłynęło 27 mld zł z pierwszego wniosku o płatność. KPO składa się z 57 inwestycji i 54 reform. Ma wzmocnić polską gospodarkę oraz zwiększyć jej odporność na kryzysy. Przedostatnia transza, w wysokości 35 mld zł, dotarła w czwartek.
Samorządy aktywnie korzystały z tego źródła finansowania. Białystok pozyskał niemal 50 mln zł z części pożyczkowej, z czego blisko 40 mln zł na zieloną transformację i prawie 29 mln zł na cyfryzację miasta.
Warszawa i jej spółki otrzymały z KPO około 907,3 mln zł dotacji oraz dodatkowo około 4,448 mld zł pożyczek. Środki przeznaczono m.in. na transport publiczny, zieloną transformację, termomodernizację budynków, żłobki, kulturę i ochronę zdrowia.
Czytaj więcej
Lokalne inwestycje coraz mocniej wykraczają poza tradycyjne obszary, takie jak transport czy wodociągi. W ostatniej dekadzie szybko rosły nakłady m...
Kraków pozyskał bezzwrotnie 581,6 mln zł na przedsięwzięcia o całkowitej wartości 842,9 mln zł. Wkład własny wyniósł 261,3 mln zł. – Środki te pozwoliły na realizację 28 projektów, z których większość jest już zakończona – mówi Piotr Subik z krakowskiego magistratu.
Miasto otrzymało także blisko 200 mln zł pożyczki na ponad 50 zadań związanych z zieloną transformacją, m.in. zielenią, OZE, oszczędnością energii i gospodarowaniem wodami opadowymi. Kraków zakontraktował również 45,5 mln zł pożyczki na trzy projekty cyfryzacyjne. Głównymi beneficjentami pożyczek były MPK i Wodociągi Miasta Krakowa. Łączna wartość pozyskanych przez nie środków przekracza miliard złotych.
W Katowicach wartość projektów zrealizowanych i będących w realizacji dzięki KPO wynosi 456,25 mln zł. Niespełna 260 mln zł stanowią środki programu, a 196,3 mln zł – środki własne.
– Lublin realizuje osiem projektów wspartych z KPO o łącznej wartości ponad 74,3 mln zł. Środki z programu wynoszą 60,8 mln zł, w tym 42,5 mln zł w formie pożyczki. Wkład własny miasta to około 13,5 mln zł – wylicza Monika Głazik z lubelskiego ratusza.
Żłobki, transport i zdrowie
Białystok przeznaczył środki m.in. na reformę planowania przestrzennego, rewitalizację, wirtualną elektrownię OZE, żłobek, zakup 30 autobusów elektrycznych i stacji ładowania oraz szkolenia cyfrowe dla nauczycieli. Miasto złożyło także wniosek o pożyczkę w wysokości 280 mln zł na budowę miejsca ukrycia U3 z funkcją parkingu.
W Krakowie, w ramach programu „Aktywny Maluch 2022–2029”, powstało 1060 nowych miejsc opieki dla dzieci do lat trzech. Inwestycja objęła 12 lokalizacji: budowę 11 żłobków i remont jednego.
Zmodernizowano również szkoły i utworzono branżowe centra umiejętności. MPK kupiło 47 autobusów zeroemisyjnych: 37 elektrycznych i 10 wodorowych. Szpital Miejski Specjalistyczny im. Gabriela Narutowicza otrzymał środki na urządzenia do diagnostyki i leczenia kardiologicznego, a Wodociągi Miasta Krakowa – na system zarządzania uprawnieniami użytkowników.
Czytaj więcej
Choć lwia część z 240 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy trafiła na wielkie projekty energetyczne czy kolejowe, spore korzyści z programu odczuwają...
W stolicy KPO umożliwiło inwestycje w zeroemisyjny transport, cyfrowy urząd i rozwiązania zwiększające odporność miasta na zmiany klimatu. – Wszystkie realizowane przedsięwzięcia są istotne dla rozwoju miasta. Warto zwrócić uwagę na projekty związane z koncepcją Nowego Centrum Warszawy, które zmieniły przestrzeń i funkcjonalność m.in. pl. Centralnego, ul. Chmielnej, ul. Brackiej oraz Placu Pięciu Rogów – mówi Marzena Gawkowska, rzeczniczka warszawskiego ratusza.
Elektryczne autobusy i cyfryzacja
Poznań wykorzystuje KPO do realizacji 12 projektów o wartości prawie 750 mln zł. Dofinansowanie przekracza 425 mln zł. Środki przeznaczono m.in. na przebudowę Palmiarni Poznańskiej wraz z zagospodarowaniem terenu, której koszt przekracza 200 mln zł, oraz rozwój niskoemisyjnego transportu publicznego aglomeracji poznańskiej, wart ponad 312 mln zł.
Katowice sfinansowały m.in. zakup 30 autobusów elektrycznych i 20 tramwajów, instalacje OZE, utworzenie Katowickiego Klastra Energii, modernizację energetyczną budynku mieszkalnego, doposażenie szpitala, 160 miejsc w żłobkach i projekty z zakresu cyberbezpieczeństwa. – Największe inwestycje to modernizacja infrastruktury tramwajowej w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii oraz dostawa 30 ekologicznych autobusów elektrycznych dla PKM Katowice – mówi Dariusz Czapla z katowickiego ratusza.
Czytaj więcej
W pierwszych siedmiu miesiącach 2026 r. zarejestrowano 1225 nowych autobusów miejskich, o 943 szt. więcej niż rok wcześniej. Przeszło dwie trzecie...
W Lublinie projekty obejmują m.in. nowe miejsca w żłobku, przebudowę kładki nad ul. Filaretów, wymianę ponad 2,3 tys. zestawów komputerowych i laptopów w Urzędzie Miasta oraz 2,5 tys. zestawów w jednostkach oświatowych. Pieniądze przeznaczono także na rewitalizację skwerów, placów i podwórek, nowe nasadzenia, ogrody deszczowe oraz pielęgnację cennych drzew.
Ważnymi przedsięwzięciami są termomodernizacja dwóch budynków oświatowych oraz utworzenie centrów umiejętności związanych z budownictwem i robotyką. Większość lubelskiego wsparcia miała charakter zwrotnej pożyczki. – Jest to mechanizm mniej korzystny niż bezzwrotna dotacja – zauważa Monika Głazik.
Cenne, ale nie bez ograniczeń
Finansowanie KPO opiera się na części dotacyjnej i pożyczkowej. Jak podkreśla Marzena Gawkowska, preferencyjne pożyczki pozwalają obniżyć koszty modernizacji miasta, a jednocześnie zachować płynność finansową. Dzięki nim środki własne stolicy nie zostają „zamrożone” w jednym projekcie.
Agnieszka Górczewska z Biura Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta Poznania uważa, że KPO przyspiesza modernizację miasta, szczególnie w obszarach transportu publicznego, efektywności energetycznej, zieleni, edukacji i odporności na zmiany klimatu. – Sam cel KPO zakłada nie tylko odbudowę po pandemii, ale też trwałe podniesienie jakości życia i konkurencyjności gospodarki – przypomina.
Piotr Subik wskazuje jednak, że barierą były mało przejrzyste procedury i brak precyzyjnych harmonogramów naborów. – KPO okazało się cennym źródłem finansowania potrzeb miasta, jednak przeważający pożyczkowy charakter wsparcia ogranicza możliwości pozyskiwania tych środków – dodaje.
Pieniądze z ostatniego wniosku o płatność mają wpłynąć do Polski w okresie Bożego Narodzenia. Minister Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz powiedziała, że KPO zostało zrealizowane w 100 proc.
