Z tego artykułu dowiesz się:
- Ile pieniędzy z KPO trafiło do poszczególnych województw.
- Jakie największe inwestycje zrealizowano w ramach KPO.
- Jak KPO zmieniło życie lokalnych społeczności
- Na jakie projekty wykorzystały KPO polskie miasta.
- Z jakimi problemami samorządy mierzyły się przy realizacji inwestycji.
Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności wszedł w finałową fazę. Z końcem sierpnia upłynął formalny termin realizacji „inwestycji i reform", do których Polska zobowiązała się wobec Unii Europejskiej. Pieniądze z dwóch ostatnich wniosków o płatność będą jeszcze napływać do końca roku, a część dużych inwestycji będzie kontynuowana. Niemniej to dobry moment na pierwsze podsumowanie efektów KPO.
KPO: jak Polska nadrobiła dwa lata opóźnień
– KPO jest największym projektem rozwojowym nie tylko naszego rządu, naszej koalicji w tej kadencji, ale XXI wieku w Polsce – mówiła minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz podczas konferencji podsumowującej program. Do 24 sierpnia podpisano ponad 1 mln 137 tys. umów na realizację projektów o wartości ponad 233,8 mld zł, czyli 97,3 proc. wartości KPO dla Polski. Dotychczas wypłacono około 150 mld zł, a do końca roku ma napłynąć kolejne 90 mld zł.
Tempo było wyjątkowo szybkie, bo Polska musiała nadrobić około dwóch lat opóźnienia związanego ze sporem z Komisją Europejską o praworządność za poprzedniego rządu. – Udała nam się rzecz niezwykle trudna, można powiedzieć, że zagięliśmy czasoprzestrzeń. To, co normalnie inne kraje europejskie robiły w pięć lat, my zrobiliśmy z KPO w czasie dwa razy krótszym – podkreślała Pełczyńska-Nałęcz. I dodała, że było to możliwe dzięki koordynacji pracy wszystkich ministerstw oraz tysięcy samorządowców.
Podział według województw
Z analizy resortu funduszy, przygotowanej dla „Życia Regionów”, wynika, że liderem pod względem wartości zakontraktowanych środków z KPO jest Mazowsze – 48,4 mld zł przy 164,8 tys. podpisanych umów. Na drugim miejscu znalazło się województwo śląskie z 26,9 mld zł, a na trzecim lubelskie – 19,7 mld zł. Ponad 18 mld zł pozyskały również województwa pomorskie i wielkopolskie.
Czytaj więcej
W pierwszych siedmiu miesiącach 2026 r. zarejestrowano 1225 nowych autobusów miejskich, o 943 szt. więcej niż rok wcześniej. Przeszło dwie trzecie...
Różnice między regionami są bardzo duże. Na końcu zestawienia znalazły się województwa lubuskie – 2 mld zł, opolskie – 2,8 mld zł i świętokrzyskie – 3 mld zł. Liczba umów nie zawsze przekłada się przy tym na wartość wsparcia. Małopolska ma 115,9 tys. umów, więcej niż Wielkopolska, ale wartość zakontraktowanych środków jest tam znacznie niższa. O podziale KPO decydowała więc nie tylko liczba beneficjentów, ale także skala realizowanych inwestycji, w tym dużych inwestycji publicznych czy realizowanych przez przedsiębiorstwa.
Na co wydano pieniądze z KPO? Energia, kolej i zdrowie
Z danych resortu funduszy wynika, że KPO to przede wszystkim wielkie inwestycje w gospodarkę. Ponad 110 mld zł przeznaczono na bezpieczeństwo energetyczne. Pieniądze finansują m.in. infrastrukturę związaną z terminalem FSRU, morskie farmy wiatrowe, magazyny energii oraz modernizację sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Ponad 18,1 mld zł trafiło na inwestycje kolejowe, w tym zakup 381 wagonów i lokomotyw oraz modernizację blisko 300 km linii. Niemal 17 mld zł przeznaczono natomiast na ochronę zdrowia.
Jednocześnie część pieniędzy trafiła bezpośrednio do Polski lokalnej – na szkoły, żłobki, transport publiczny, wodociągi, cyfryzację czy rewitalizację przestrzeni. Łącznie w całej Polsce samorządy (i ich jednostki) kupiły ponad 1900 niskoemisyjnych autobusów i tramwajów, powstało też ponad 26 tys. miejsc dla dzieci w nowych lub zmodernizowanych żłobkach (docelowo ma ich być 40 tys.) Według danych resortu funduszy, ponad 550 budynków edukacyjnych zostało poddanych termomodernizacji, zrealizowano 635 inwestycji wodno-kanalizacyjnych na terenach wiejskich, powstało 15 obwodnic wokół małych i średnich miast, do ponad 500 tys. gospodarstw domowych doprowadzono szybki internet.
Społeczności lokalne też korzystają z KPO
Lokalny wymiar KPO podkreślają też sami samorządowcy. – KPO ma dla Poznania znaczenie dużo szersze niż tylko dodatkowe pieniądze na inwestycje – mówi „Życiu Regionów” Agnieszka Górczewska, zastępca dyrektora Biura Koordynacji Projektów i Rewitalizacji Miasta Poznania. Jak zaznacza, program pozwala przyspieszyć modernizację miasta, zwłaszcza w obszarach bezpośrednio odczuwalnych przez mieszkańców: transporcie publicznym, efektywności energetycznej, zieleni, edukacji i odporności na zmiany klimatu.
Czytaj więcej
We Wrocławiu i Białymstoku wkrótce na ulice wyjadą nowe miejskie autobusy elektryczne. Podobne inwestycje realizowane są w innych miastach. Samorzą...
– Fundusze z Krajowego Planu Odbudowy przyniosły Krakowowi wymierne korzyści i przełożyły się na poprawę jakości życia mieszkańców – mówi też Piotr Subik z Wydziału Komunikacji Społecznej krakowskiego magistratu. Wskazuje m.in. na większy komfort podróży nowoczesnym taborem. Przykładowo, zakup autobusów zeroemisyjnych poprawia jakość powietrza, a wycofywanie pojazdów wysokopodłogowych zwiększa dostępność transportu, w tym dla osób ze szczególnymi potrzebami.
Transport miejski, żłobki i zielona transformacja
Z informacji zebranych przez „Życie Regionów” wynika, że w poszczególnych miastach KPO pozwoliło zrealizować dziesiątki przedsięwzięć o wartości setek milionów złotych.
W Bydgoszczy to 69 projektów o łącznej wartości 969 mln zł, z czego 654 mln zł stanowiły dotacje i pożyczki z KPO. Zrealizowane inwestycje obejmują m.in. zakup sześciu tramwajów i 11 autobusów elektrycznych, termomodernizację pięciu szkół i przedszkola, utworzenie 180 miejsc żłobkowych oraz rewitalizację bulwarów, parków i placów. Powstały także ścieżki rowerowe, poprawiono bezpieczeństwo przejść dla pieszych i zrealizowano inwestycje w OZE. Największe przedsięwzięcia są jeszcze w realizacji. To kompleksowa termomodernizacja 22 budynków oświatowych oraz wymiana oświetlenia ulicznego – największy projekt z pożyczką KPO w ramach Zielonej Transformacji Miast w Polsce, z finansowaniem przekraczającym 200 mln zł.
W Krakowie KPO szczególnie mocno wsparło transport publiczny. Miasto pozyskało 581,6 mln zł bezzwrotnego finansowania dla 28 projektów o łącznej wartości 842,9 mln zł. MPK kupiło 47 autobusów zeroemisyjnych – 37 elektrycznych i 10 wodorowych – a ponad 481,5 mln zł przeznaczono na zakup taboru. Kolejne środki trafiły na tramwaje. KPO finansuje też żłobki, termomodernizację, ochronę zdrowia i cyberbezpieczeństwo wodociągów.
Ekologiczne autobusy i cyfryzacja
Poznań realizuje 12 projektów o wartości prawie 743 mln zł, przy dofinansowaniu sięgającym 425,7 mln zł. Największe przedsięwzięcia to modernizacja Palmiarni oraz rozwój niskoemisyjnego transportu publicznego aglomeracji. Miasto kupuje również 26 autobusów elektrycznych, buduje stacje ładowania i instalację fotowoltaiczną.
Czytaj więcej
2 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego pomoże odnowić kolejne 500 szkół w Polsce. Druga odsłona programu ruszy na przełomie trzeciego i czwartego kwa...
Katowice realizują 30 projektów o łącznej wartości 456,25 mln zł, w tym niespełna 260 mln zł z KPO. Pieniądze przeznaczono m.in. na 30 autobusów elektrycznych, 20 tramwajów, OZE, modernizację szpitala, cyberbezpieczeństwo i 160 nowych miejsc opieki żłobkowej. W mieście przechodzącym głęboką transformację gospodarczą inwestycje w czysty transport i energię mają znaczenie wykraczające poza poprawę miejskiej infrastruktury.
Łódź pozyskała ponad 168 mln zł dofinansowania dla przedsięwzięć wartych ponad 209 mln zł. Dzięki KPO kupuje 36 autobusów elektrycznych, tworzy 285 miejsc opieki nad dziećmi, termomodernizuje domy kultury i rozwija miejską ochronę zdrowia. Z kolei Lublin zrealizował osiem projektów o wartości ponad 74 mln zł, w tym 60,8 mln zł z KPO. Miasto inwestuje m.in. w zieloną transformację, miejsca w żłobkach, Branżowe Centrum Umiejętności w dziedzinie robotyki oraz cyfryzację. Ta ostatnia objęła wymianę niemal 5 tys. zestawów komputerowych w urzędzie i miejskich szkołach.
KPO na finiszu. Samorządy narzekają na czas i brak dotacji
Mimo sukcesu finansowego i gospodarczego, samorządowcy wskazują także na wyzwania wiążące się z KPO. Największą bolączką okazał się czas. Skumulowanie inwestycji w krótkim okresie oznaczało dla urzędników pracę pod presją terminów, rozbudowanej sprawozdawczości i konieczności realizacji kolejnych kamieni milowych. Problemem był także brak precyzyjnych harmonogramów naborów.
Jeszcze większy niedosyt budzi struktura finansowania. Samorządowcy np. z Łodzi i Lublina wskazują, że zbyt duża część środków przeznaczonych na poziom lokalny, szczególnie w ramach Zielonej Transformacji Miast, była oferowana w formie zwrotnych pożyczek zamiast dotacji. Potrzeby dotyczące termomodernizacji szkół, zazieleniania miast czy wymiany taboru okazały się większe niż dostępne środki. KPO dobiega końca, a miasta muszą szukać innych źródeł finansowania, by utrzymać tempo rozpoczętych zmian.
