Europejski Komitet Regionów sprzeciwia się centralizacji polityki spójności

Pokazała to dobitnie debata na pierwszej, tegorocznej sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów, na której dyskutowano o Wieloletnich Ramach Finansowych na lata 2028–2034. Jej specjalnymi gośćmi byli Piotr Serafin, komisarz ds. budżetu i administracji publicznej oraz zwalczania nadużyć finansowych i Markus Töns, członek Bundestagu. Obecność tego drugiego była o tyle istotna, że Niemcy niezmiennie pozostają największym płatnikiem do wspólnego budżetu UE i ich głos będzie zapewne bardzo ważny, jeśli nie decydujący w wielu kwestiach.

W Brukseli obecny był też m.in. Jacek Karnowski, wiceminister funduszy i polityki regionalnej, który potwierdził zdecydowane stanowisko Polski w zakresie utrzymania decentralizacji zarządzania środkami z polityki spójności w Polsce. Jest to zresztą wspólne stanowisko reprezentowanego przez niego resortu, jak i marszałków polskich województw. Nie dziwi ono o tyle, że decentralizacja w tym zakresie poszła w naszym kraju najdalej, choć ma też miejsce w innych dużych krajach UE. Jednak to w Polsce zarządy województw odpowiadają w aktualnym okresie unijnego programowania na lata 2021–2027 aż za 44 proc. pieniędzy z polityki spójności. Marszałkowie inwestują te pieniądze tak, jak w poprzednich latach, poprzez realizację regionalnych programów operacyjnych (choć ich nazewnictwo, w obecnym okresie się zmieniło), które są wdrażane na obszarze poszczególnych województw.

Wspólna konferencja

Jeszcze przed sesją plenarną Komitetu Regionów (KR) Jacek Karnowski wziął udział w specjalnej konferencji prasowej wraz z Katą Tüttő, przewodniczącą KR, Sari Rautio, radną fińskiego miasta Hämeenlinna, która w ramach prac Komitetu Regionów przygotowała opinię w sprawie kolejnych Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) oraz Olgierdem Geblewiczem, marszałkiem województwa zachodniopomorskiego i prezesem zarządu Związku Województw RP. Ta czwórka polityków samorządowych (Karnowski przed objęciem funkcji wiceministra był wieloletnim prezydentem Sopotu) przedstawiła szereg argumentów za utrzymaniem status quo w systemie zarządzania polityką spójności (o czym więcej w poniższym linku).

Czytaj więcej

Fundusze Unijne

Polscy samorządowcy bronią w Brukseli decentralizacji polityki spójności

Przed pierwszym tegorocznym posiedzeniem plenarnym Komitetu Regionów (KR) wspólny głos w sprawie centralizacji polityki spójności forsowanej przez...

Jak KE tłumaczy zmiany w budżecie UE?

Następnie dyskusja o przyszłości polityki spójności przeniosła się na sesję plenarną KR. Najpierw swe stanowisko zaprezentowała Komisja Europejska.

– Wiem, że KR skupia się na pracach nad WRF. Wierzę, że co do zasady zgadzamy się co do potrzeby modernizacji budżetu UE. Żyjemy teraz w zupełnie innych realiach. W związku z wojną na Ukrainie musimy inwestować znacznie więcej w obronność. Obecnie jest to ok. 25 mld euro na 7 lat i chcemy tę kwotę zwiększyć do 150 mld euro. Zmiana budżetu jest też związana z konkurencyjnością UE. Konkurujemy z Chinami i USA. Zostajemy w tyle. Musimy inwestować więcej w B+R i taka logika kryje się za europejskim Funduszem Konkurencyjności. To obszary, w które musimy inwestować więcej – mówił Piotr Serafin, komisarz ds. budżetu i administracji publicznej oraz zwalczania nadużyć finansowych. Jak przypomniał, od 2028 r. Unia będzie też musiała zacząć spłacać pożyczki za instrument NextGenerationEU, który ustanowiono w celu napraw szkód gospodarczych i społecznych po pandemii COVID-19.

Czytaj więcej

Opinie polityczno - społeczne

Kata Tüttő dla „Rzeczpospolitej”: Europa oszczędza na własnej przyszłości

Nowa propozycja budżetu UE na lata 2028–2034 w praktyce osłabia politykę spójności i przenosi realną władzę nad funduszami strukturalnymi do rządów...

– Modernizacja budżetu powinna też zapewnić jego większą elastyczność. Warunki stale się zmieniają. Niemal co miesiąc. Nasza propozycja jest taka, żeby 90 proc. wydatków miało przypisane cele od razu, ale część tych środków powinna być elastyczna poprzez szerokie zakresy programów. To wprowadza oczywiście pewien element nieprzewidywalności – wskazał Serafin. Zapewnił jednak, że KE chce zachować politykę spójności i wspólną politykę rolną (WPR).

– Będą one miały taki sam poziom finansowy, ale trzeba je zaprojektować inaczej. Polityka spójności łączy się z konkurencyjnością i będzie wdrażana przez krajowe plany partnerstwa. Jeśli chodzi o wymiar regionalny, to wsparcie nadal będzie oscylować wokół 18 mld euro. Plan jest taki, aby wspierać też regiony podlegające transformacji, także regiony odległe – tłumaczył komisarz ds. budżetu UE. Odnosząc się do kwot, przestrzegł, że jeśli nie będzie wsparcia dla propozycji KE w rządach narodowych, to dojdzie do cięć finansowych względem propozycji Brukseli.

Niemcy też liczą euro

– W Niemczech też jest napięta sytuacja finansowa. Trwają rozmowy o budżetach krajowych, co nie ułatwia prac nad WRF – dodał Markus Töns, członek Bundestagu, podkreślając jednocześnie, że jest dla niego ważne, aby wsłuchać się w głos regionów.

– Ważny jest też wątek dotyczący decentralizacji. Jej odwracanie to błędna droga. Rząd federalny Niemiec podchodzi bardzo krytycznie do propozycji KE w tym zakresie, choć mocno wspierała ją prezydencja duńska w kontekście zmniejszenia biurokracji. Ja osobiście nie popieram centralizacji. Nie możemy też wykluczyć takiej polityki jak WPR. Jeśli nie będziemy mieli udanej polityki spójności, to stawiamy na szali naszą przyszłość. W regionach należy zachować struktury. Nie możemy zapomnieć o regionach przechodzących transformacje – mówił Töns.

– USA wycofują się z Europy. Musimy zatem trzymać się razem. Spłata NextGenerationEU nie może nastąpić z nowego budżetu UE, bo to by oznaczało duże cięcia. Wraca też pytanie o środki własne UE. Warto więc rozmawiać o podatku cyfrowym, jako o źródle dochodu, a nie tylko nim straszyć – dodał przedstawiciel Bundestagu.

Głosy samorządowców

Głos w sprawie kolejnych WRF i decentralizacji polityki spójności zabrało też wielu europejskich samorządowców. – WRF nie dotyczą tylko pieniędzy, ale demokracji, spójności i wartości dodanej. Polityka spójności jest podstawą bogacenia się i ważną częścią budżetu UE. To także zasada partnerstwa i udziału polityków regionalnych. Nie możemy też zapominać o WPR. Propozycja KE jest odpowiedzią na dynamiczne zmiany zachodzące na świecie, ale nie możemy zostawić miast i regionów same sobie – mówiła Sari Rautio, radna fińskiego miasta Hämeenlinna, autorka opinii Komitetu Regionów na temat WRF 2028–2034, którą to zresztą opinię przyjęto na tej sesji plenarnej KR.

– Nigdy nie widziałem tak spójnego stanowiska jak w kwestii obrony decentralizacji polityki spójności. Chcemy chronić nie tylko swe regiony, ale i wartości europejskie. W Hiszpanii i w Niemczech od lat jest decentralizacja polityki spójności. Centralizacja to krok w tył – stwierdził Juan Manuel Moreno Bonilla, pierwszy wiceprzewodniczący Komitetu Regionów. – Andaluzja to duża potęga rolnicza. Produkujemy żywność dla 500 mln osób. Połączenie WPR z innowacjami, z polityką spójnośc, to akurat dobry krok – dodał premier rządu wspólnoty autonomicznej Andaluzji.

Akurat z tym ostatnim stwierdzeniem nie zgodziła się Tanya Hristova, burmistrzyni gminy Gabrowo w Bułgarii. – Poprzez łączenie polityki spójności i WPR zatracimy regionalność, a to także kwestia zaufania i demokracji w UE. To zarządzanie dzielone i zasada partnerstwa. Polityka spójności powinna być polityką oddzielną – argumentowała Bułgarka. Jak z kolei zauważyła Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi, regiony zmagające się z kryzysami migracyjnymi, wojną na Ukrainie nie poradzą sobie bez polityki spójności.

Czytaj więcej

Okiem samorządowca

Władysław Ortyl: Polityka spójności powinna być wdrażana w systemie zdecentralizowanym

Propozycja Komisji Europejskiej zmierza do centralizacji, likwiduje programy regionalne, tworzy jedynie programy krajowe z różnego rodzaju kieszon...