Operatorem jest, niejako z urzędu, każdy z szesnastu Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, a także Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, przy modernizacji programu w ubiegłym roku zaproponowały jednak, aby to także gminy, których jest 2479, wzięły odpowiedzialność za program. Po pierwsze, chodziło o to, że gminy, które z zasady są bliżej mieszkańców i ich problemów, sprawniej mogą zarządzać obsługą programu i realną pomocą, a po drugie, chodziło o odciążenie WFOŚiGW.
Według danych pozyskanych z NFOŚiGW, z dnia 21 lipca 2025 r., wynika, że 1413 gmin zgłosiło deklaracje przystąpienia do Porozumienia Operatorskiego, a w przypadku 1259 gmin nastąpiło już nawet podpisanie porozumień. Do końca roku 2025 r. został przedłużony termin zgłaszania się gmin do pełnienia roli operatora. W pierwszej kolejności funkcję operatorów pełnią gminy, które zgłosiły chęć uczestnictwa w programie. W przypadku ich braku, zadania te pełni właściwy WFOŚiGW.
Czyste Powietrze z gminami. Są dodatkowe pieniądze
W nowej odsłonie programu Czyste Powietrze, która ruszyła z końcem marca, wprowadzono mechanizm operatorów. – Ich zadaniem jest kompleksowe wsparcie beneficjentów, szczególnie tych ubogich energetycznie, oraz osób starszych. Współpraca z operatorem jest obowiązkowa w przypadku prefinansowania i najwyższego poziomu dofinansowania, a opcjonalna przy podwyższonym poziomie dofinansowania bez prefinansowania. Operatorzy pomagają beneficjentom na każdym etapie realizacji przedsięwzięcia – od decyzji o modernizacji, przez realizację inwestycji, aż po jej rozliczenie – tłumaczy biuro prasowe NFOŚiGW.
Czytaj więcej
Ponad 14 tys. wniosków na kwotę 803 mln zł złożono w nowej odsłonie rządowego programu „Czyste Powietrze”. A w połowie lipca ruszył nabór uzupełnia...
Operatorami programu mogą zostać wszystkie gminy, które podejmą się tej roli. Należy wysłać deklarację o chęci podpisania porozumienia operatorskiego na adres mailowy regionalnego WFOŚiGW, a następnie zawrzeć z nim porozumienie. Gminy, które podpiszą porozumienie z WFOŚiGW na pełnienie funkcji, mogą liczyć na pakiet szkoleń z wdrażania operatorów w programie Czyste Powietrze. Aby zachęcić gminy do uczestnictwa w programie, oferowane są dodatkowe świadczenia za obsługę wniosków. Łącznie to 1700 zł w formie zryczałtowanego dofinansowania za jedno przedsięwzięcie doprowadzające do wymaganego standardu energetycznego. Na to świadczenie składa się 500 zł po zawarciu umowy o dofinansowanie przedsięwzięcia realizowanego przez beneficjenta oraz 1200 zł po rozliczeniu wniosku o płatność końcową.
Rodzą się jednak pytania, czy takie stawki są odpowiednią zachętą. NFOŚiGW informuje, że wynagrodzenie za zadania operatorskie było konsultowane m.in. z Bankiem Światowym przed uruchomieniem pilotaży w woj. małopolskim i świętokrzyskim (rozpoczęły się w IV kw. 2023 r.). – Następnie w szerokich konsultacjach społecznych nowej odsłony programu Czyste Powietrze pod koniec 2024 r. pytaliśmy też o to gminy w ogólnopolskiej ankiecie – informuje NFOŚiGW. Fundusz przyznaje, że nie da się jednoznacznie skalkulować takiej zachęty, bo obsługa jednego beneficjenta nie jest porównywalna do drugiego – każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. – Według naszych dotychczasowych doświadczeń 1700 zł to kwota adekwatna do potrzeb zaangażowania się gminy w rolę operatora. Jeśli gmina chce i potrafi pomóc swoim mieszkańcom, to nasza oferta powinna być tylko dodatkową korzyścią – zapewnia Fundusz.
Co ważne, NFOŚiGW uspokaja, że gminy otrzymują ryczałt za realizację swoich zadań, nie współpracują z wykonawcami, ale np. nie potwierdzają możliwości wypłaty zaliczki, jeśli faktura nie jest zgodna z umową między beneficjentem i wykonawcą. – Zadania operatorów są podzielone na dwa etapy z odrębnym wynagrodzeniem – informuje Fundusz.
Zadania gmin jako operatorów programu Czyste Powietrze
Zadania gminnych operatorów podzielono na etapy. Etap pierwszy, terenowy – najważniejszy, który kulał w poprzednich edycjach – to dotarcie do mieszkańców, którzy potrzebują wsparcia przy wymianie źródła ciepła i termomodernizacji domu. W ramach tego etapu to także prezentowanie możliwych rozwiązań w ramach programu Czyste Powietrze. Operator pomaga (na prośbę beneficjenta) w wyborze audytora energetycznego i potencjalnych wykonawców, w tym przy podpisywaniu umów prefinansowania. Pomaga przy wstępnej ocenie potrzeb budynku i ocenie poziomu dofinansowania dostępnego dla danego mieszkańca. Operator pomaga wreszcie w wypełnieniu i złożeniu wniosku o dofinansowanie.
Czytaj więcej
Władze Katowic chcą, by wzrosła efektywność energetyczna budynków publicznych, zakładają też wzrost produkcji energii z OZE oraz obiecują wsparcie...
Etap drugi, administracyjny, dotyczy przekazania i wyjaśnienia warunków umowy o dofinansowanie, pomocy (na prośbę beneficjenta) przy wyborze i podpisaniu umowy z wykonawcami, pomocy we wnioskowaniu o zaliczkę, a także wsparcia w realizacji umowy, uzyskiwaniu finansowania i prefinansowania na kolejnych etapach. Operator ma pomóc także przy zbieraniu dokumentów niezbędnych do rozliczenia przedsięwzięcia. W razie potrzeby pomaga przy aktualizacji dokumentacji takiej jak między innymi audyt energetyczny oraz w wystąpieniu o zmianę warunków umowy dotacji z WFOŚiGW. Na prośbę beneficjenta powinien także pomóc w wyborze wykonawcy świadectwa charakterystyki energetycznej budynku. Dalej gmina powinna także pomóc w przygotowaniu wniosku o płatność oraz w rozliczeniu końcowym projektu i w zapewnieniu pełnej dokumentacji przedsięwzięcia.
Kluczowym pytaniem dla gmin jest, kiedy otrzymają środki. WFOŚiGW mają wedle zapewnień rozliczać się z gminami w terminach ustalonych w podpisanym porozumieniu o współpracy i zgodnie ze stanem faktycznym (na podstawie zawartych za pośrednictwem operatora umów i wniosków o płatność końcową).
