Gmina bywa czasem przymusowym spadkobiercą

Objęcie spadku może być korzystne, ale możliwość pozyskania w ten sposób dodatkowych dochodów nie wzbudzała zainteresowania samorządów – wynika z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli.

Prawo spadkowe przewiduje stosunkowo szeroki krąg osób, które mogą otrzymać majątek po śmierci członka rodziny. Możliwe jest również dziedziczenie na podstawie testamentu. Okazuje się jednak, że zdarzają się sytuacje, kiedy spadek może przypaść gminie. Chodzi o dziedziczenia ustawowe w ostatniej kolejności, jako tzw. spadkobierca przymusowy. Takich właśnie sytuacji dotyczy jedna z ostatnich kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli.

Przepisy są jasne

Jak wynika z art. 935 kodeksu cywilnego, w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Dopiero jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu ( art. 935 kodeksu cywilnego). Na podstawie tego przepisu gmina może w ramach spadku otrzymać m.in. nieruchomości.

Odrębne przepisy określają również zasady przejmowania przy gminy środków pieniężnych na rachunku bankowym osoby zmarłej, jeśli zabrakło osób uprawnionych do spadku. Często mówi się w takich przypadkach o środka pieniężnych zgromadzonych na „uśpionych kontach”. Sposób postępowania z takimi rachunkami określa przepis prawa bankowego (art. 111c prawa bankowego). I tak, w przypadku rozwiązania albo wygaśnięcia umowy rachunku bankowego z powodu czyjeś śmierci bank powinien poinformować pisemnie gminę ostatniego miejsca zamieszkania takiej osoby m.in. o: dacie powzięcia przez bank informacji o śmierci posiadacza rachunku bankowego, wysokości środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, możliwości nabycia przez gminę prawa do środków pieniężnych.

Dominuje bierność

Jak wynika z kontroli przeprowadzonej przez NIK, gminy jako spadkobiercy przymusowi nie wywiązywały się prawidłowo z części praw i obowiązków związanych z dziedziczeniem. Choć korzyści ze spadkobrania mogą być rzeczywiste, gminy marginalnie traktowały możliwość pozyskania w ten sposób dodatkowych dochodów. Nie sprawdzały możliwości dziedziczenia i raczej nie rozpoczynały z własnej inicjatywy postępowań spadkowych. NIK zwrócił też uwagę na problem tzw. uśpionych kont bankowych. Co do zasady w niewielkim tylko zakresie wykorzystywały powszechnie dostępne od zarządców nieruchomości oraz otrzymywane z banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych informacje wskazujące na potencjalną możliwość dziedziczenia nieruchomości lub środków pieniężnych, znajdujących się na tzw. uśpionych rachunkach bankowych. Przykładowo, jak podaje NIK, w dwóch gminach nie podjęto dalszych działań w odniesieniu do pięciu nieruchomości (UM Wrocławia, UM Krakowa), w dwóch kolejnych działania te zostały podjęte w odniesieniu do dwóch nieruchomości po upływie ponad dwóch lat od daty uzyskania informacji w sprawie możliwości dziedziczenia (UM Lublina, UM Poznania). Natomiast w trzech gminach (UM Wrocławia, UM Krakowa i UM Bydgoszczy), mimo wiedzy o uśpionych rachunkach bankowych, nie podejmowano żadnych działań lub podejmowano je w znikomym stopniu.

Co nie działa

Z ustaleń kontrolerów NIK wynika, że przyjęte w sprawdzanych jednostkach rozwiązania organizacyjne nie sprzyjały realizacji praw dziedziczenia przez gminy. Nie zapewniono skutecznego przepływu informacji. Na aktywność gmin w sprawach spadkowych wpływ miało też to, że banki przekazywały niepełne informacje o środkach pieniężnych po zmarłym posiadaczu rachunku bankowego, które mogły otrzymać gminy. Problemem jest również sięgający nawet 18 miesięcy od daty złożenia wniosku proces sporządzania spisów inwentarza przez komorników (w trzech gminach – UM w Chrzanowie, UM Lublin, UM Puławy) i budząca zastrzeżenia ich jakość (w trzech gminach – UM Puławy, UM w Lęborku, UM Oleśnicy).

Konieczne są zmiany

W oparciu o wyniki kontroli jako jeden z ważniejszych wniosków NIK wskazuje rekomendację dla Komisji Nadzoru Finansowego o wyegzekwowanie od banków jednolitego i pełnego wywiązywania się z obowiązku przekazywania informacji o „uśpionych rachunkach bankowych”, tj. rachunkach bankowych, w przypadku których nastąpiło rozwiązanie albo wygaśnięcie umowy rachunku bankowego z powodu śmierci posiadacza. Najwyższa Izba Kontroli wnioskuje także o przeprowadzenie przez ministra sprawiedliwości analizy przepisów prawa spadkowego i rozważenie m.in. wprowadzenia rozwiązania polegającego na wydawaniu przez sąd z urzędu postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza wraz z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku przez gminę (jeżeli spis inwentarza nie był wcześniej sporządzony).

Tagi:

Mogą Ci się również spodobać

Lubuskie świętuje 15 lat Polski w Unii Europejskiej

TEKST SPONSOROWANY: Pod hasłem „#LubuskieChallenge – Łączy nas przyszłość" województwo lubuskie rozpoczęło wielkie świętowanie ...

Prezydent Wrocławia: Duże miasto jest niczym transatlantyk

Trwa rywalizacja o inwestycje nowych firm, ale dzisiaj przede wszystkim gra toczy się o ...

Ustalenia prokuratury to mało

Wyjazd za granicę w celach zarobkowych nie jest równoznaczny z trwałym opuszczeniem miejsca pobytu ...

Biurowce: lokalne rynki ścigają Warszawę

W głównych ośrodkach regionalnych jest już prawie tyle biur, ile w Warszawie. A do ...

Cennik biletów był nieprecyzyjny 

To, że uchwała została opublikowana w dzienniku urzędowym województwa w tym samym dniu, w ...

Miejska podróż na prąd

Samorządy rzadko uruchamiają własne wypożyczalnie pojazdów elektrycznych, ale wspierają rozwój takich inicjatyw.