Deregulacja w samorządach. Długie oczekiwanie na opinię rządu

Korporacje samorządowe spodziewają się, że w marcu dowiedzą się, jaka jest oficjalna opinia rządu w sprawie ich propozycji deregulacyjnych, które przedstawiły ponad rok temu.

– To były propozycje, które w istotny sposób miały zwiększyć realnie kompetencje samorządów lokalnych, wprowadzić lub przywrócić rozwiązania sprzyjające decentralizacji i wzmacniające kompetencje lokalne – przypomina Grzegorz Kubalski, zastępca dyrektora biura Związku Powiatów Polskich. I dodaje, że choć rząd otrzymał je w listopadzie 2024 r., to wciąż są na etapie uzgodnień międzyresortowych.

Ponad rok bez uzgodnień

Pierwszy pakiet to propozycje zmian legislacyjnych, których celem było przywrócenie samorządom utraconej autonomii, poprawa jakości usług publicznych oraz zastosowanie zasady pomocniczości w dziedzinach, w których nastąpiła centralizacja zadań i kompetencji. W sprawozdawczości rządowej funkcjonuje jako projekt „ustawy deregulacyjnej” (projekt ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego). Nowelizacja ma zmienić między innymi ustawy samorządowe: o samorządzie gminnym, powiatowym i wojewódzkim.

Czytaj więcej

Fundusze Unijne

Regiony w centrum nowej perspektywy finansowej UE

Mimo tendencji do centralizacji polityki spójności w całej UE, polski rząd chce utrzymać w nowej...

Grzegorz Kubalski uśmiecha się gorzko, gdy dodaje: – Warto rządowi dać kolejną szansę, stąd kolejny pakiet zmian 2.0, ten nie zawiera tak podstawowych zmian, jednak proponuje istotne korekty przepisów, które ułatwią funkcjonowanie samorządom.

Ten pakiet przekazano na niedawnym, styczniowym posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Wtedy też korporacje dowiedziały się od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, że w ciągu miesiąca otrzymają odpowiedź na temat wyników konsultacji międzyresortowych nad propozycjami zawartymi w pakiecie 1.0, w marcu zaś zaczną się spotkania samorządowo-resortowych zespołów na temat kolejnych nowych zmian zaproponowanych właśnie w pakiecie 2.0.

Druga pula zmian prawnych

– Pakiet 2.0 składa się z 51 rozwiązań prawnych uzgodnionych przez wszystkie korporacje samorządowe, członków Komisji Wspólnej. Porządkuje 10 obszarów tematycznych. Zmiany dotyczą 23 propozycji ustaw i rozporządzeń. Do każdej dołączyliśmy uzasadnienie – relacjonuje Mieczysław Kieca, prezydent Wodzisławia Śląskiego, wiceprzewodniczący KWRiST. Zwraca uwagę na to, że jest to wspólna, uzgodniona propozycja wszystkich organizacji samorządowych. – Jeśli w sprawie któregoś rozwiązania istniały wątpliwości – nie przedstawiliśmy ich – dodaje prezydent Wodzisławia Śląskiego.

Wszystkie uzgodnione propozycje służyć mają wzmocnieniu autonomii działania samorządu terytorialnego. Dotyczą m.in. przeciwdziałaniu nadużywaniu prawa do informacji publicznej, ujednolicenia opłat cmentarnych, ułatwień w obrocie nieruchomościami zabytkowymi, rozszerzenia możliwości wykorzystania funduszu sołeckiego. Są w nim propozycje zmiany w zasadach parkowania w gminach turystycznych, usprawnienia realizacji eksmisji, zmiany w podatkach i opłatach lokalnych oraz usprawnienia postępowań sądowo-administracyjnych.

Jakie zmiany proponują samorządy?

Samorządowcy chcą zmian m.in. w przepisach o dostępie do informacji publicznej. Miałyby polegać na wprowadzeniu prawnego ograniczenia nadużywania tego prawa, w szczególności w przypadkach wniosków uporczywych, masowych i składanych w celach czysto komercyjnych. Jak podkreśla Mieczysław Kieca, intencją nie jest ograniczanie konstytucyjnego prawa obywateli do informacji, lecz uporządkowanie praktyki, która coraz częściej paraliżuje pracę urzędów. 

Pakiet zawiera także propozycje zmian w sposobie funkcjonowania funduszu sołeckiego. Samorządowcy postulują możliwość przeznaczania pieniędzy z funduszu na inwestycje drogowe, także na gruntach należących do powiatu lub województwa. „W wielu miejscowościach mieszkańcy zgłaszają potrzeby pilnych działań w zakresie poprawy bezpieczeństwa w odniesieniu do braku chodników, ścieżek rowerowych, przejść dla pieszych, remontu i budowy dróg. Zdecydowanie chcieliby wesprzeć tego typu zadania środkami z Funduszu Sołeckiego. Z uwagi na fakt, że bardzo często są to drogi powiatowe, rzadziej wojewódzkie, wykorzystanie tych środków nie jest możliwe, w aktualnym brzmieniu ustawy” – piszą w pakiecie 2.0.

Czytaj więcej

Finanse w regionach

KSeF w samorządach. Już w pierwszych dniach ujawnił się wielki problem

Choć docelowo nowy system obiegu faktur zapewne przyniesie lokalnym urzędom spore korzyści, na ra...

Samorządowcy proponują także usprawnienie procedur związanych z realizacją wyroków eksmisyjnych oraz szybsze odzyskiwanie lokali zajmowanych bez tytułu prawnego. W pakiecie znalazły się także rozwiązania umożliwiające sprawniejsze wypowiadanie umów najmu w sytuacjach, gdy lokale są faktycznie opuszczone i niezamieszkałe. Zmiany mają ułatwiać sprzedaż nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, wspierając proces ich późniejszego remontu lub rewitalizacji.

Podatki i opłaty za parkowanie w weekendy

Propozycje dotyczą również podatków i opłat lokalnych. Chodzi m.in. o możliwość ustalania podatku od nieruchomości osobno dla każdego współwłaściciela gruntów zajętych pod drogi dojazdowe i parkingi przy budynkach mieszkalnych, proporcjonalnie do posiadanego udziału. Samorządy wskazują, że obecne przepisy są w tym zakresie nieprecyzyjne i generują liczne spory.

W pakiecie znalazły się także postulaty usprawnień w postępowaniach sądowo-administracyjnych z udziałem jednostek samorządu terytorialnego, w tym w zakresie opłat sądowych przy skargach i zażaleniach kierowanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. 

Samorządy proponują zmiany opłat za parkowanie w gminach turystycznych i uzdrowiskowych. Byłoby to przede wszystkim umożliwienie poboru opłaty za parkowanie także w weekendy i okresach wzmożonego ruchu turystycznego, co pozwoliłoby gminom ograniczać negatywne skutki nadmiernego napływu pojazdów oraz zapewniłoby udział tzw. turystów jednodniowych w kosztach utrzymania lokalnej infrastruktury.

Ważne są także usprawnienia przy wydawaniu tekstów jednolitych uchwał rad gmin i powiatów (przekazanie kompetencji ogłaszania tekstów jednolitych organowi wykonawczemu, ponieważ ich przygotowanie ma charakter wyłącznie techniczny i nie wymaga decyzji rady).