„Więźniowie czwartego piętra”. Seniorzy mają dostać szansę na wymianę mieszkania

Dzięki niemu seniorzy łatwiej uzyskają dostęp do lokali komunalnych, a ich dotychczasowe mieszkania będą mogły zasilić gminny zasób mieszkaniowy. – Ogólny zamysł nowelizacji jest spójny z rozwiązaniami, które w Sopocie realizujemy już od lat. Miasto od dawna prowadzi zintegrowaną politykę wsparcia, ukierunkowaną na to, by seniorzy oraz mieszkańcy z ograniczoną sprawnością ruchową mogli jak najdłużej bezpiecznie i samodzielnie funkcjonować w swoim dotychczasowym środowisku – mówi Marlena Klepacz z Biura Prezydenta Sopotu.

Nie ma wind w starych kamienicach

Polska się starzeje. Jak podaje GUS w 2025 r. osoby w wieku 65 lat i więcej stanowiły już 21,1 proc. ludności kraju – 7,9 mln osób. W Bytomiu osoby powyżej 60. roku życia jest 28,2 proc. mieszkańców, w Krakowie ok. 24,5 proc., a w Sopocie to aż 37 proc. mieszkańców.

Seniorzy z komunalnych mieszkań na wysokich piętrach mogą już dziś starać się o lokal na parterze lub w budynku z windą. W Warszawie umożliwia to § 12 ust. 1 pkt 1 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 5 grudnia 2019 r. Nie stosuje się wtedy kryteriów metrażowego ani dochodowego. – Seniorzy zajmujący lokale komunalne na wyższych piętrach mogą zamienić zajmowane mieszkania na te położone na parterze lub w budynkach wyposażonych w windę – informuje Anna Łobko, rzeczniczka prasowa warszawskiej dzielnicy Śródmieście.

Podobne zasady obowiązują w Bytomiu czy w Krakowie, gdzie o zamianę mogą ubiegać się najemcy, którym ze względu na stan zdrowia potrzebny jest lokal na niższej kondygnacji.

Parter dla seniora w pierwszej kolejności

Problemem jest jednak niedobór odpowiednich lokali. Na warszawskim Śródmieściu dominują stare kamienice, często bez wind i z barierami architektonicznymi. – W mieszkaniowym zasobie miasta na terenie Śródmieścia nie ma wystarczająco dużo mieszkań w pełni przystosowanych do potrzeb seniorów z ograniczoną mobilnością – przyznaje Anna Łobko.

Dodaje jednak, że nawet lokal na parterze lub w budynku z windą, choć nie w pełni bezbarierowy, może znacząco poprawić sytuację starszej osoby.

Także w Bytomiu większość zasobu to przedwojenne, często zabytkowe budynki. Miasto ma jedynie cztery budynki z windami oraz dwa z platformami dla osób z niepełnosprawnościami. – Duża liczba ponad stuletnich budynków oznacza dużą wartość historyczną, ale wiąże się również z ogromnymi wyzwaniami związanymi ze skomplikowanymi i kosztochłonnymi inwestycjami – informuje Małgorzata Węgiel-Wnuk, rzeczniczka Urzędu Miejskiego w Bytomiu.

Podobnie jest w Sopocie. – W większości nasze budynki nie są wyposażone w windy. W przypadku zwolnienia lokalu położonego na parterze budynku jest on proponowany w pierwszej kolejności osobom starszym oraz z niepełnosprawnościami – wyjaśnia Marlena Klepacz.

W Koninie  Miejskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego wybudowało Dom Seniora, w którym są 32 mieszkania na wynajem. Wszystkie obecnie zajęte. – Obiekt został zaprojektowany tak, by nie było w nim barier architektonicznych. W każdym mieszkaniu znajduje się przycisk alarmowy umożliwiający wezwanie pomocy w przypadku zagrożenia zdrowia czy życia – mówi Aneta Wanjas, rzeczniczka prezydenta Konina.

Senior dostanie mieszkanie dostosowane, a jego trafi na rynek

Czas oczekiwania na zamianę zależy od dostępności lokalu. W Bytomiu na 31 października 2026 r. na zamianę z gminą czekało 27 rodzin, a najdłużej osoba, która złożyła wniosek w 2022 r.

 – Średni czas oczekiwania na wyremontowanie lokalu wynosi około 6 miesięcy. Jednakże okres ten może się wydłużyć w przypadku lokali usytuowanych w budynkach objętych ochroną Konserwatora Zabytków – mówi z kolei Anna Łobko.

W Sopocie samorząd nie potrafi określić czasu oczekiwania.

To się może zmienić. Osoby starsze, czy z ograniczoną mobilnością będą mogły szybciej zamienić swoje lokum w ramach tzw. najmu senioralnego. – Chcemy, żeby najem senioralny zafunkcjonował od przyszłego roku. Żeby był to taki krok w kierunku uwolnienia więźniów czwartego piętra – mówi wiceminister Marzena Okła-Drewnowicz, pełnomocniczka rządu ds. polityki senioralnej.

Najem senioralny ma umożliwić seniorowi zamianę swojego mieszkania na dostosowany lokal komunalny, bez utraty własności. Gmina będzie mogła podnajmować jego dotychczasowe mieszkanie osobom czekającym na lokal komunalny.

Taki najem może poprawić sytuację seniorów

Samorządy oceniają pomysł pozytywnie, choć z ostrożnością podchodzą do jego wdrożenia. 

Zdaniem zastępcy prezydenta Konina Pawła Adamowa jest to ciekawe rozwiązanie, którego do tej pory w samorządach nie było, a które mogłoby zwiększyć liczbę instrumentów w zakresie udostępnienia mieszkań dla seniorów.

– Z jednej strony bowiem seniorzy mogą mieć problem, bo posiadają za duże lub niedostępne mieszkania, które nie spełniają swojej funkcji, a z drugiej strony samorządy mogą zaoferować im mieszkania mniejsze i dostępne, a nawet organizować domy seniora z dodatkowymi usługami rehabilitacyjnymi, medycznymi – zauważa.

Dodaje, że w  takiej sytuacji gmina mogłaby zyskać większe mieszkanie dla rodziny wieloosobowej i zaspokoić potrzeby mieszkaniowe innych grup społecznych.

– Pytanie, jak będą wyglądać szczegóły, bo, jeśli – realizując wyrok sądu – umieszczamy rodzinę w mieszkaniu, to ona uzyskuje prawo do lokalu i tylko wyrokiem sądu można ją z niego wyprowadzić. Więc, jeśli senior by się rozmyślił i chciał z dnia na dzień wrócić do swojego mieszkania, to musiałaby istnieć jakaś konstrukcja prawna, która by tę sytuację regulowała – zauważa wiceprezydent Konina.