Rekordowe miliardy w regionach. Kto najlepiej radzi sobie z unijnymi dotacjami?

W ramach funduszy UE na lata 2021–2027 samorządy województw mają pod swoim zarządem rekordowe kwoty – łącznie to ok. 140–150 mld zł (33,5 mld euro), czyli aż 45 proc. całej puli wsparcia dla Polski. Skala ta czyni programy regionalne jednym z kluczowych motorów rozwoju społeczno-gospodarczego kraju, a „Życie Regionów” sprawdza, jak urzędy marszałkowskie radzą sobie z tym wyzwaniem.

Wykorzystanie funduszy UE w regionach. Kto jest liderem 

Z naszej analizy wynika, że do końca 2025 r. z programów regionalnych podpisano tysiące umów na łączną kwotę 80,3 mld zł dofinansowania z UE. Oznacza to wykorzystanie 57 proc. alokacji na lata 2021–2027. To wynik zbliżony do średniej krajowej. Najwięcej środków trafia do jednostek samorządu terytorialnego, ale beneficjentami są również przedsiębiorcy, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe.

Foto: rp.pl

Alokacja funduszy UE na poziomie 57 proc. jest bliska średniej krajowej, ale pomiędzy poszczególnymi regionami widać spore różnice. Liderami pod tym względem są takie województwa, jak kujawsko-pomorskie, dolnośląskie, śląskie, małopolskie, wielkopolskie czy świętokrzyskie, gdzie wykorzystanie dostępnej tam puli funduszy unijnych przekracza 60 proc. (według stanu na koniec 2025 r.). Za to w województwach: warmińsko-mazurskim, zachodniopomorskim, opolskim i podlaskim było to poniżej 50 proc.

Z czego wynikają różnice?

Liderzy podkreślają, że udało im się sprawnie przejść przez pierwsze etapy wdrażania funduszy UE, tj. proces uzgodnień, przygotowania niezbędnej dokumentacji oraz budowy struktury instytucjonalnej. To z kolei pozwoliło na szybkie uruchamianie naborów i efektywną realizację procesu oceny i wyboru projektów.

– Do przyczyn niższego od średniej krajowej poziomu kontraktacji środków można zaliczyć m.in. rozwiązywanie umów, ich aneksowanie czy odstąpienie beneficjentów od podpisania umowy – wyjaśnia z kolei urząd marszałkowski województwa warmińsko-mazurskiego. – Duża część budżetu FEWiM (Funduszy Europejskich dla Warmii i Mazur) została zaprogramowana z przeznaczeniem na projekty strategiczne oraz projekty w formule ZIT, czyli zintegrowanych inwestycji terytorialnych – dodaje. Takie rozwiązanie pozwala lokalnym samorządom na bardziej celowe i skuteczne wydatkowanie środków unijnych, ale wymaga wspólnego i bardziej strategicznego podejścia, co wydłuża proces przygotowywania projektów i samej kontraktacji.

Fundusze UE napędzają rozwój regionów

Niezależnie od tempa wdrażania, nastawienie do funduszy unijnych w regionach pozostaje jednoznacznie pozytywne. – Środki z programów unijnych wciąż stanowią napęd dla naszej gospodarki i dają możliwość realizacji istotnych działań prorozwojowych – podkreśla marszałek woj. kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki. – To dzięki zaangażowaniu beneficjentów – instytucji publicznych, samorządów lokalnych, organizacji samorządowych, fundacji, stowarzyszeń – śmiało sięgających po środki z Funduszy Europejskich dla Kujaw i Pomorza, udaje się zrealizować projekty, które odpowiadają potrzebom lokalnej społeczności i rozwijają kujawsko-pomorską gospodarkę – mówi marszałek.

Czytaj więcej

Fundusze Unijne

Fundusze UE na półmetku. Jak samorządy sięgają po unijne wsparcie

Miasta, gminy i województwa należą do najaktywniejszych beneficjentów unijnych programów. Jednocz...

– Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021–2027 to jeden z kluczowych instrumentów rozwoju naszego regionu o wartości ponad 1,75 miliarda euro, który pozwala nam inwestować m.in. w zrównoważony transport, innowacje, energetykę odnawialną, edukację i wzmocnienie spójności społecznej – zaznacza też Mieczysław Stuk, marszałek województwa pomorskiego. – Jesteśmy na półmetku realizacji programu, a proces wydatkowania funduszy nabiera tempa. Każda wydana złotówka i każde euro przekłada się na konkretne projekty podnoszące jakość życia mieszkańców Pomorza – podkreśla.

Długie kolejki po dotacje. Gdzie popyt przewyższa budżety?

Dane zebrane przez nas z ośmiu urzędów marszałkowskich rzeczywiście pokazują ogromne zainteresowanie programami regionalnymi. – Wnioskodawcy zwykle aplikują po znacznie więcej środków UE, niż przewidują to alokacje – informuje wielkopolski urząd marszałkowski. Średnia wartość wniosków sięga 118 proc. dostępnych budżetów, a np. na Pomorzu w ok. 80 proc. konkursów popyt przewyższał alokację.

Jeśli chodzi o rodzaj projektów, które cieszą się największym wzięciem, to trudno o jednoznaczne wskazanie, a w poszczególnych regionach wygląda to bardzo różnie.

Przykładowo na Mazowszu, najdłuższe kolejki ustawiają się w naborach dotyczących poprawy efektywności energetycznej, wsparcia zakupu sprzętu i infrastruktury zarządzania klęskami i katastrofami oraz projektów B+R i innowacji. I tak, w pięciu konkursach dla firm (w priorytecie dotyczących konkurencyjności i innowacyjności mazowieckiej gospodarki) złożono 322 wnioski na kwotę dofinansowania ponad 954 mln zł, co stanowiło aż 356 proc. alokacji. Z kolei na dotacje na „zielony rozwój Mazowsza” w 20 naborach wpłynęło 541 wniosków na kwotę 1,7 mld zł, czyli 145 proc. dostępnej puli.

Na jakie dotacje jest najwięcej chętnych

Na Warmii i Mazurach dotychczas największym zainteresowaniem cieszył się z kolei obszar edukacji w zakresie kompetencji miękkich (185 proc. alokacji) oraz działania rewitalizacyjne na obszarach miejskich (165 proc.). Kujawsko-pomorski urząd marszałkowski jako przykład relatywnie popularnych działań wskazuje obszar infrastruktury społecznej, gdzie dostępne jest unijne wsparcie na takie interesujące projekty jak mieszkania treningowe i wspomagane czy centra integracji międzypokoleniowej. Do tej pory na ten cel została przeznaczona kwota blisko 173 mln zł, a złożone wnioski opiewały na niemal 200 mln zł.

Czytaj więcej

Z regionów

Samorządowcy z całej UE chcą uproszczeń w polityce spójności

Specjalną opinię w tym zakresie na swej ostatniej w tym roku sesji plenarnej przyjął Komitet Regi...

W Wielkopolsce największym wzięciem cieszą się przedsięwzięcia z zakresu integracji i aktywizacji społecznej (np. działania na rzecz osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym, gdzie w jednym z konkursów wartość złożonych wniosków przekroczyła 620 proc. dostępnej puli). Ale też te dotyczące wsparcia inwestycji przedsiębiorstw, edukacji i rozwoju kompetencji, rewitalizacji itp.

– Generalnie rzecz biorąc, nie mamy żadnego problemu ze znalezieniem zainteresowanych realizacją projektów – podkreśla też dolnośląski urząd marszałkowski. I wylicza, że przykładowo w naborach w zakresie termomodernizacji budynków mieszkalnych i publicznych złożono wnioski o dotacje dla niemal tysiąca projektów.