Z tego artykułu dowiesz się:
- Na jakie kluczowe cele i programy ekologiczne zostaną przeznaczone miliardowe fundusze rządowe.
- Dlaczego rosnące dotacje nie zawsze rozwiązują problemy inwestycyjne polskich samorządów.
- Które sektory, poza ochroną powietrza, wymagają pilnego i stabilnego wsparcia finansowego.
- W jaki sposób inwestycje w infrastrukturę cywilną mają zwiększyć odporność gmin na sytuacje kryzysowe.
Z dokumentu poświęconego planowaniu zadaniowemu w ramach przyszłorocznego budżetu wynika, że państwo priorytetowo podchodzi do działań mających na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza, takich jak pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5, dwutlenku azotu, dwutlenku siarki oraz benzo(a)pirenu.
– Wspierane są działania i projekty mające na celu ograniczanie negatywnego wpływu działalności człowieka na stan powietrza oraz klimat, m.in. poprzez ograniczanie emisji zanieczyszczeń powietrza oraz gazów cieplarnianych, podnoszenie efektywności energetycznej budynków i zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych – czytamy w dokumencie pomocniczym do budżetu.
Celem jest zmniejszenie liczby stref, w których występują przekroczenia standardów jakości powietrza, ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza.
Walka o czyste powietrze zapisana w budżecie
Prognozowana skonsolidowana kwota wydatków na realizację zadania w latach 2027-2029 wynosi 47,66 mld zł, w tym planowana skonsolidowana kwota wydatków na 2027 r. wynosi 12,5 mld zł.
Przewidywana kwota przeznaczona na wsparcie zwrotne (pożyczki) na realizację zadania budżetowego przez NFOŚiGW w 2027 r. wynosi blisko 3 mld zł. Programy, na które trafią środki, to „Czyste Powietrze”, „Magazyny energii elektrycznej i związana z nimi infrastruktura dla poprawy stabilności polskiej sieci elektroenergetycznej” oraz „Ciepłownictwo Powiatowe”.
Czytaj więcej
Jeśli tempo wymiany starych pieców nie przyspieszy, likwidacja kopciuchów zajmie w niektórych gminach ponad 20 lat. Jak dziś próbują sobie radzić z...
Zdecydowana większość pieniędzy zaplanowana w przyszłorocznym budżecie na ochronę powietrza i adaptację do zmian klimatu pochodzi z różnych źródeł, w tym z funduszy europejskich przechodzących przez budżet państwa. Są one przeznaczone głównie na kontynuację istniejących, wieloletnich programów i konkursów. To również końcówka obecnej perspektywy finansowej UE, co oznacza konieczność sprawnego wykorzystania dostępnych funduszy.
Kwoty dla samorządów rosną rok do roku, co jest pozytywne, lecz częściowo wynika ze wzrostu kosztów. – Problemem jest koncentracja wydatków pod koniec kadencji i okresu programowania, prowadząca do nierównomiernego rozłożenia funduszy i skoków cen. Postulowane jest bardziej równomierne rozłożenie środków w czasie dla lepszej efektywności ekonomicznej realizowanych projektów – mówi Marek Wójcik, pełnomocnik Zarządu Związku Miast Polskich (ZMP) ds. legislacji, zastępca dyrektora Biura ZMP.
Wciąż dla samorządów priorytetowym obszarem inwestycyjnym jest gospodarka wodno-ściekowa, która wymaga stałego finansowania. Jak mówi nasz rozmówca, to nie są inwestycje jednorazowe: sieci wymagają ciągłej modernizacji z powodu zużycia i nowych wymogów dotyczących jakości wody. Potrzebne jest stałe, a nie punktowe wsparcie finansowe, aby w perspektywie wieloletniej zapewnić możliwość rozbudowy i modernizacji sieci wodociągowo-kanalizacyjnej.
Inne obszary także potrzebują większej uwagi
Jak podkreśla Marek Wójcik, konieczne jest też większe wsparcie dla projektów dotyczących energii odnawialnej i transportu niskoemisyjnego. – Samorządy potrzebują więcej środków na OZE, m.in. na klastry energetyczne i magazyny energii, by obniżać koszty świadczenia usług komunalnych. Priorytetem jest też transport. Wymiana taboru na nisko- lub zeroemisyjny jest bardzo kosztowna i dlatego wsparcie finansowe państwa jest niezbędne – podkreśla.
Obecne problemy samorządów dotyczą również gospodarki odpadami. – Oczekujemy zarówno nowych regulacji prawnych (np. ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności producenta), jak i pieniędzy na nowoczesną wielofunkcyjną infrastrukturę, która pozwoli np. w większym wymiarze wykorzystać spalanie odpadów do produkcji ciepła, co pozwoli modernizować lokalne ciepłownie – wskazuje Marek Wójcik.
Czytaj więcej
Samorządy coraz śmielej angażują się w realizację programu „Czyste Powietrze”, choć nadal wiele gmin nie przekonało się do roli operatora w regioni...
Konieczne jest także wsparcie infrastruktury o podwójnym zastosowaniu. – Inwestycje w sieć wodociągową i produkcję energii są kluczowe dla bezpieczeństwa naszych mieszkańców. Dlatego postulujemy finansowanie projektów o podwójnym zastosowaniu: budowa nowych, głębinowych ujęć wody, modernizacja infrastruktury wodno-kanalizacyjnej czy też budowa magazynów energii. Zwiększa to odporność gmin na sytuacje awaryjne – mówi zastępca dyrektora Biura ZMP.
Jak podkreśla, samorządy będą składać swoje propozycje poprawek do Założeń do Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028–2034. Dokumentu, który przesądzi o tym, na co i w jakiej ilości przeznaczone będą pieniądze unijne w najbliższych latach.
Samorządowcy postulują także lepszą dystrybucję środków na realizację projektów – potrzebna jest gwarancja wieloletniego, stabilnego ich finansowania. – Musimy mieć pewność, że nasze często wieloletnie zaangażowanie w przygotowanie inwestycji (chociażby na uzgodnienie dokumentacji i konsultacje społeczne) nie pójdzie na marne i otrzymamy pomoc na realizację projektu – mówi nasz rozmówca.
