RIO: Niestabilność budżetów i rosnące koszty to problemy samorządów

Kilkusetprocentowy wzrost wydatków na obsługę zadłużenia i większą niż w poprzednich latach liczbę zmian w budżetach widać w samorządowych finansach z perspektywy regionalnych izb obrachunkowych.

Publikacja: 13.07.2023 11:48

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnaliz

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnalizuje część jst

Foto: Studio Harmony

Do Sejmu i Senatu trafiło właśnie „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego” za 2022 r. przygotowane przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych. Znajdziemy w nim kompleksową informację na temat finansów jst. Sprawozdanie obejmuje wszystkie 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, tj. 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym miasto stołeczne Warszawę, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 168 związków jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. Ogółem – 2 976 podmiotów.

W minionym roku RIO zbadały 197 095 uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych. W 97,9 proc. przypadków nie stwierdzono naruszeń prawa. W całości unieważniono 0,2 proc. uchwał (488). Częściowo – 0,6 proc. (676). Gros pracy Izb dotyczył uchwał budżetowych o zmian dokonywanych w trakcie roku w tych uchwałach. W sprawozdaniu KR RIO zwraca uwagę, że w  2022 r. liczba uchwał i zarządzeń zmieniających budżet, podjętych przez organy jst i zbadanych przez izby wyniosła 122 869 i była o 18,9 proc. wyższa niż w 2021 r. (2021 r. – 103 830 uchwał i zarządzeń). Spowodowały one wzrost planowanych wydatków bieżących o 10,8 proc. i spadek wydatków majątkowych o 11,9 proc. w stosunku do kwot ustalonych w uchwałach budżetowych.

Czytaj więcej

NIK: Ruszyła systemowa kontrola samorządów

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnalizuje część jst (zwłaszcza większych i średnich miast). W sprawozdaniu czytamy: „Na wykonanie budżetów i sytuację finansową jst w 2022 r. wpływ miało szereg czynników zewnętrznych o nadzwyczajnym charakterze, które nie były do przewidzenia na etapie projektowania i uchwalania budżetów jst. Wśród czynników tych wskazać należy m.in. wojnę w Ukrainie i nałożone na jst dodatkowe zadania w związku z konfliktem zbrojnym  na terytorium tego kraju, konsekwencje  związane z kryzysem energetycznym i sytuacją na rynku paliw, a także skutki inflacji powodujące narastające trudności w zrównoważeniu bieżącej części budżetów jst. Do czynników zewnętrznych zaliczyć należy zmiany legislacyjne, w tym systemu  podatkowego (w szczególności w zakresie PIT), zmiany w ustawie o  dochodach jst, dodatkowy udział środków zewnętrznych z tytułu transferów z funduszy państwowych w budżetach jst, a także zmiany w zasadach wypłat świadczenia rodzinnego 500+.”

W efekcie wzrost wydatków jst był o 8,3 punktu procentowego wyższy niż dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 12 proc. Mimo ich nominalnego wzrostu, uwzględniając 14,4 proc. wskaźnik inflacji – ich realna wartość obniżyła się o 2,4 proc. (rok wcześniej odnotowano wzrost wydatków – nominalnie o 5,6 proc., a realnie o 0,5 proc.). Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 125,4 proc. (w 2021 r. – 103,1 proc.), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w jst wyniosło 9,4 proc. i było wyższe niż rok wcześniej o 4 punkty procentowe. Spośród wydatków bieżących najwyższy wskaźnik dynamiki odnotowały wydatki na obsługę długu – 364 proc. (w 2021 r. – 72,5 proc.), na co bezpośredni wpływ miały wydatki poniesione przez jst na odsetki od kredytów i pożyczek – wskaźnik dynamiki 369,5 proc. (w 2021 r. – 72,1 proc.).

Czytaj więcej

Pożar w finansach szpitali powiatowych i miejskich: prawie 200 placówek na minusie

Część opracowania poświęcono sytuacji ekonomicznej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (sp zoz), czyli szpitali i przychodni dla których organem założycielskim lub nadzorującym są jst. RIO wskazuje, że w zasadzie to jedyny rodzaj podmiotów należących do jst lub przez nie zarządzanych, posiadających osobowość prawną i nie będących spółkami prawa handlowego, który wykazuje tak wysoki poziom zadłużenia (stanowi ono aż 98,2 proc. ogółu zadłużenia tego typu jednostek). W 2022 r. łączna kwota zobowiązań SP ZOZ wyniosła 6,6 mld zł i wzrosła w porównaniu do roku 2021 o ponad 710 mln zł, czyli o 12,1 proc.

W danych RIO znajdziemy też  potwierdzenie informacji przekazywanych przez powiaty nt. dużego wzrostu zadłużenia szpitali, które im podlegają, odnotowanego w 2022 r. Okazuje się jednak, że do najbardziej zadłużonych szpitali należą szpitale wojewódzkie. W opracowaniu czytamy: „W najbardziej zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez województwa samorządowe (ich dług stanowił w 2022 r. 45,3 proc. ogółu zadłużenia SP ZOZ) odnotowano wzrost zadłużenia o 4,6 proc. W drugiej co do wielkości grupie zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez powiaty (ich dług stanowił 36,7 proc ogółu zadłużenia SP ZOZ), w porównaniu z 2021 r. nastąpił wzrost długu o 22,1 proc., a w SP ZOZ nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawy) nastąpił wzrost długu o 14,7 proc. w stosunku do roku poprzedniego, a ich zadłużenie stanowiło 17,4 proc. ogółu zadłużenia SP ZOZ. Zadłużenie warszawskich szpitali zmniejszyło się”.

Do Sejmu i Senatu trafiło właśnie „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego” za 2022 r. przygotowane przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych. Znajdziemy w nim kompleksową informację na temat finansów jst. Sprawozdanie obejmuje wszystkie 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, tj. 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym miasto stołeczne Warszawę, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 168 związków jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. Ogółem – 2 976 podmiotów.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Budżet
Rady poparły wykonanie samorządowych budżetów. Jednak nie wszędzie
Materiał Promocyjny
Mity i fakty - Czy to prawda, że elektryczne auta palą się częściej niż spalinowe?
Budżet
Niższe długi, ale też mniejsze inwestycje lokalnych władz
Budżet
Samorządy chcą wiedzieć, kiedy wyrównane będą straty dochodów
Budżet
Jak miasta zachęcają, by płacić w nich podatki? Można wygrać nawet samochód
Budżet
Samorządy przeznaczają coraz więcej na budżety obywatelskie. Chodzi o miliardy
Budżet
Samorządowe budżety na 2024 r. Miejskie finanse odbijają od dna