RIO: Niestabilność budżetów i rosnące koszty to problemy samorządów

Kilkusetprocentowy wzrost wydatków na obsługę zadłużenia i większą niż w poprzednich latach liczbę zmian w budżetach widać w samorządowych finansach z perspektywy regionalnych izb obrachunkowych.

Publikacja: 13.07.2023 11:48

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnaliz

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnalizuje część jst

Foto: Studio Harmony

Do Sejmu i Senatu trafiło właśnie „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego” za 2022 r. przygotowane przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych. Znajdziemy w nim kompleksową informację na temat finansów jst. Sprawozdanie obejmuje wszystkie 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, tj. 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym miasto stołeczne Warszawę, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 168 związków jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. Ogółem – 2 976 podmiotów.

W minionym roku RIO zbadały 197 095 uchwał i zarządzeń organów jst i związków komunalnych. W 97,9 proc. przypadków nie stwierdzono naruszeń prawa. W całości unieważniono 0,2 proc. uchwał (488). Częściowo – 0,6 proc. (676). Gros pracy Izb dotyczył uchwał budżetowych o zmian dokonywanych w trakcie roku w tych uchwałach. W sprawozdaniu KR RIO zwraca uwagę, że w  2022 r. liczba uchwał i zarządzeń zmieniających budżet, podjętych przez organy jst i zbadanych przez izby wyniosła 122 869 i była o 18,9 proc. wyższa niż w 2021 r. (2021 r. – 103 830 uchwał i zarządzeń). Spowodowały one wzrost planowanych wydatków bieżących o 10,8 proc. i spadek wydatków majątkowych o 11,9 proc. w stosunku do kwot ustalonych w uchwałach budżetowych.

Czytaj więcej

NIK: Ruszyła systemowa kontrola samorządów

Diagnoza RIO dotycząca sytuacji finansowej w dużej części pokrywa się z tym, co od miesięcy sygnalizuje część jst (zwłaszcza większych i średnich miast). W sprawozdaniu czytamy: „Na wykonanie budżetów i sytuację finansową jst w 2022 r. wpływ miało szereg czynników zewnętrznych o nadzwyczajnym charakterze, które nie były do przewidzenia na etapie projektowania i uchwalania budżetów jst. Wśród czynników tych wskazać należy m.in. wojnę w Ukrainie i nałożone na jst dodatkowe zadania w związku z konfliktem zbrojnym  na terytorium tego kraju, konsekwencje  związane z kryzysem energetycznym i sytuacją na rynku paliw, a także skutki inflacji powodujące narastające trudności w zrównoważeniu bieżącej części budżetów jst. Do czynników zewnętrznych zaliczyć należy zmiany legislacyjne, w tym systemu  podatkowego (w szczególności w zakresie PIT), zmiany w ustawie o  dochodach jst, dodatkowy udział środków zewnętrznych z tytułu transferów z funduszy państwowych w budżetach jst, a także zmiany w zasadach wypłat świadczenia rodzinnego 500+.”

W efekcie wzrost wydatków jst był o 8,3 punktu procentowego wyższy niż dochodów. W stosunku do roku poprzedniego wydatki ogółem zwiększyły się o 12 proc. Mimo ich nominalnego wzrostu, uwzględniając 14,4 proc. wskaźnik inflacji – ich realna wartość obniżyła się o 2,4 proc. (rok wcześniej odnotowano wzrost wydatków – nominalnie o 5,6 proc., a realnie o 0,5 proc.). Wskaźnik dynamiki wydatków inwestycyjnych wyniósł 125,4 proc. (w 2021 r. – 103,1 proc.), natomiast przeciętne tempo wzrostu wydatków bieżących w jst wyniosło 9,4 proc. i było wyższe niż rok wcześniej o 4 punkty procentowe. Spośród wydatków bieżących najwyższy wskaźnik dynamiki odnotowały wydatki na obsługę długu – 364 proc. (w 2021 r. – 72,5 proc.), na co bezpośredni wpływ miały wydatki poniesione przez jst na odsetki od kredytów i pożyczek – wskaźnik dynamiki 369,5 proc. (w 2021 r. – 72,1 proc.).

Czytaj więcej

Pożar w finansach szpitali powiatowych i miejskich: prawie 200 placówek na minusie

Część opracowania poświęcono sytuacji ekonomicznej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (sp zoz), czyli szpitali i przychodni dla których organem założycielskim lub nadzorującym są jst. RIO wskazuje, że w zasadzie to jedyny rodzaj podmiotów należących do jst lub przez nie zarządzanych, posiadających osobowość prawną i nie będących spółkami prawa handlowego, który wykazuje tak wysoki poziom zadłużenia (stanowi ono aż 98,2 proc. ogółu zadłużenia tego typu jednostek). W 2022 r. łączna kwota zobowiązań SP ZOZ wyniosła 6,6 mld zł i wzrosła w porównaniu do roku 2021 o ponad 710 mln zł, czyli o 12,1 proc.

W danych RIO znajdziemy też  potwierdzenie informacji przekazywanych przez powiaty nt. dużego wzrostu zadłużenia szpitali, które im podlegają, odnotowanego w 2022 r. Okazuje się jednak, że do najbardziej zadłużonych szpitali należą szpitale wojewódzkie. W opracowaniu czytamy: „W najbardziej zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez województwa samorządowe (ich dług stanowił w 2022 r. 45,3 proc. ogółu zadłużenia SP ZOZ) odnotowano wzrost zadłużenia o 4,6 proc. W drugiej co do wielkości grupie zadłużonych SP ZOZ, tj. nadzorowanych przez powiaty (ich dług stanowił 36,7 proc ogółu zadłużenia SP ZOZ), w porównaniu z 2021 r. nastąpił wzrost długu o 22,1 proc., a w SP ZOZ nadzorowanych przez miasta na prawach powiatu (z wyłączeniem m.st. Warszawy) nastąpił wzrost długu o 14,7 proc. w stosunku do roku poprzedniego, a ich zadłużenie stanowiło 17,4 proc. ogółu zadłużenia SP ZOZ. Zadłużenie warszawskich szpitali zmniejszyło się”.

Do Sejmu i Senatu trafiło właśnie „Sprawozdanie z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego” za 2022 r. przygotowane przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych. Znajdziemy w nim kompleksową informację na temat finansów jst. Sprawozdanie obejmuje wszystkie 2 807 jednostek samorządu terytorialnego, tj. 2 411 gmin, 66 miast na prawach powiatu, w tym miasto stołeczne Warszawę, 314 powiatów, 16 województw samorządowych oraz 168 związków jednostek samorządu terytorialnego oraz związek metropolitalny. Ogółem – 2 976 podmiotów.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Budżet
Jak miasta zachęcają, by płacić w nich podatki? Można wygrać nawet samochód
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Budżet
Samorządy przeznaczają coraz więcej na budżety obywatelskie. Chodzi o miliardy
Budżet
Samorządowe budżety na 2024 r. Miejskie finanse odbijają od dna
Budżet
Rząd ruszy z finansowaniem in vitro, ale samorządy z tego nie zrezygnują
Materiał Promocyjny
Jak kupić oszczędnościowe obligacje skarbowe? Sposobów jest kilka
Budżet
Trudne budżety wielkich miast: Warszawie zabraknie miliardów