Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym są miejskie plany adaptacji do zmian klimatu i jaką rolę odgrywają w miejskim zarządzaniu?
- Jakie miasta w Polsce są zobowiązane do posiadania planów adaptacji?
- Jak posiadanie planu wpływa na pozyskiwanie środków zewnętrznych i planowanie inwestycji?
- Dlaczego aktualizacja planów jest niezbędnym elementem długoterminowej adaptacji miejskiej?
— Nasz plan skupia się na zwiększeniu odporności miasta na kluczowe skutki zmian klimatu, czyli upały, susze oraz nagłe ulewy. Zawiera cztery główne cele strategiczne — mówi Szymon Prymas, dyrektor Wydziału Klimatu i Środowiska Urzędu Miasta Poznania.
I je wylicza: łagodzenie negatywnego oddziaływania ekstremalnych zjawisk termicznych, ograniczanie skutków nawalnych opadów i powodzi miejskich, susz oraz burz i silnych wiatrów, informowanie oraz zwiększanie świadomości społeczności miejskiej dotyczącej skutków zmian klimatu oraz instytucjonalne i organizacyjne wzmocnienie odporności miasta na zmiany klimatu lub na ekstremalne zjawiska klimatyczne.
Ważne narzędzie zarządzania miastem
Miejskie plany adaptacji do zmian klimatu stają się jednym z najważniejszych narzędzi zarządzania współczesnym miastem. Przepisy wymagają, aby wszystkie miasta powyżej 20 tys. mieszkańców przygotowały aktualne plany.
Jak podkreślają przedstawiciele Krakowa, zmiana klimatu ma ogromny wpływ na rozwój miast i jakość życia mieszkańców, dlatego samorządy potrzebują dokumentów, które nie tylko opisują zagrożenia, ale też wskazują konkretne działania.
Chodzi o to, by miasta potrafiły reagować na upały, susze, nawalne opady, powodzie miejskie i gwałtowne zjawiska pogodowe, które coraz mocniej wpływają na codzienne funkcjonowanie mieszkańców.
Czytaj więcej
Zmiany klimatu coraz mocniej uderzają w polskie miasta. Wymaga to od lokalnych władz nowego podejścia do strategii adaptacji.
W Krakowie plan adaptacji ma charakter kompleksowy. — Plan składa się z części diagnostycznej i programowej — czytamy w opisie miasta — a wdrożenie polega na koordynacji, monitorowaniu i inspirowaniu działań.
Dokument nie jest jedynie formalnością, lecz narzędziem porządkującym politykę przestrzenną, wodną, transportową i środowiskową miasta. Kraków zakłada też, że adaptacja to proces długofalowy, wymagający regularnego sprawdzania efektów i aktualizowania rozwiązań.
Także Białystok ma obowiązujący „Plan Adaptacji Miasta Białystok do zmian klimatu do roku 2030". Jak podaje Anna Kowalska z Urzędu Miasta, działania obejmują m.in. edukację mieszkańców, rozwój błękitno-zielonej infrastruktury, planowanie i ochronę korytarzy wentylacyjnych, modernizację kanalizacji, budowę zbiorników retencyjnych oraz zabezpieczanie infrastruktury krytycznej. Wszystko to ma zwiększyć odporność miasta na upały, suszę, intensywne opady i inne skutki zmian klimatu.
Miasto podkreśla też, że posiadanie planu jest istotne przy ubieganiu się o środki zewnętrzne, w tym unijne. Adaptacja klimatyczna coraz częściej staje się warunkiem skutecznego pozyskiwania finansowania. Bez planu trudniej zdobywać pieniądze, a także logicznie układać miejskie inwestycje w spójnej kolejności.
Aktualizacja planów i praktyczne działania
Poznań pokazuje, że taki dokument musi być aktualizowany wraz ze zmianą zagrożeń. Jak mówi Szymon Prymas, wszystkie dostępne dane pokazują, że klimat się zmienia i występują coraz gwałtowniejsze zjawiska atmosferyczne.
Miasto zaktualizowało swój plan pod koniec 2024 roku, utrzymując cztery główne cele: ograniczanie skutków ekstremalnych zjawisk termicznych, deszczy nawalnych, susz, burz i silnych wiatrów, zwiększanie świadomości społecznej oraz wzmacnianie odporności organizacyjnej. Wśród rozwiązań są m.in. większe powierzchnie muraw o ekstensywnym utrzymaniu, sukcesywna wymiana drzewostanu na bardziej odporny na suszę oraz „zielone” wiaty przystankowe.
Warszawa nie ma jeszcze miejskiego planu adaptacji w rozumieniu nowych przepisów. Obecnie obowiązuje Strategia Adaptacji przyjęta w 2019 roku, która nie spełnia wymogów znowelizowanej ustawy Prawo ochrony środowiska z 2024 roku. — To dokument kierunkowy, który pokazuje, jak miasto może reagować na upały, ulewy, susze i inne skutki zmiany klimatu, ale nie zawiera jeszcze szczegółowego harmonogramu ani listy działań wymaganych przez nowe prawo — przekazał wydział prasowy stołecznego ratusza.
Czytaj więcej
Rozwój retencji wody w Polsce jest niezbędny, aby walczyć ze skutkami zmian klimatu. Koszty są niemałe, ale samorządy mogą skorzystać z wielu opcji...
Władze Warszawy przygotowują pełnoprawny MPA we współpracy z ekspertami z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego. Miasto korzysta z wiedzy specjalistów od klimatu, hydrologii, urbanistyki i błękitno-zielonej infrastruktury. Prace potrwają około 20 miesięcy, a efektem ma być dokument wskazujący kierunki działań, konkretne inwestycje i oszacowanie nakładów finansowych.
Dlaczego miejskie plany adaptacji do zmian klimatu są potrzebne
Choć Warszawa nie ma formalnego MPA, od lat wdraża rozwiązania adaptacyjne: rozbetonowuje ulice i place, tworzy parki i skwery, sadzi drzewa, rozwija retencję wody — w zbiornikach i ogrodach deszczowych. Powstają też miejsca chłodu, pomagające przetrwać fale upałów.
MPA mają sprawić, by miasta były odporne na problemy, które już dziś wpływają na życie mieszkańców. Kraków wskazuje jako najbardziej wrażliwe sektory: zdrowie publiczne, gospodarkę wodną, transport i zwarte tereny zabudowy mieszkaniowej. Szczególnie narażone są osoby starsze, małe dzieci, osoby z niepełnosprawnościami i osoby bezdomne.
Plan adaptacji to nie abstrakcyjna strategia, lecz praktyczny zestaw działań dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa, infrastruktury i jakości życia. Dla mieszkańców oznacza to mniej rozgrzanych ulic, więcej cienia, bezpieczniejsze przejścia podczas ulew, sprawniejszą kanalizację i lepszą ochronę przed skutkami ekstremalnej pogody.
Dla miasta to lepsze planowanie inwestycji, mniejsze ryzyko strat i większa skuteczność wydatków. Kraków szacuje koszty realizacji planu na 8,2 mld zł, przy korzyściach sięgających 25,9 mld zł. To pokazuje, że adaptacja to nie koszt, lecz inwestycja w bezpieczeństwo i stabilność rozwoju.
