Wąski tor, szeroki pejzaż

Bieszczadzka Kolejka Leśna
Fot. Michał Derela/wikipedia CC BY-SA 4.0

W Polsce działają 23 publiczne kolejki wąskotorowe. Chętnie korzystają z nich turyści, o tabor dbają gminy i stowarzyszenia miłośników.

Największą liczbą pasażerów może pochwalić się Bieszczadzka Kolejka Leśna w woj. podkarpackim. W 2018 r. podróżowało nią ponad 150 tys. osób. Otwarta w 1898 roku na trasie Nowy Łupków – Cisna, przez niemal wiek (do 1994 r.) była wykorzystywana do transportu drewna i przewozu osób. Od 1997 roku działa jako atrakcja turystyczna. W czasach świetności trasa mierzyła ponad 70 km, dziś można podróżować na dwóch ok. 10-kilometrowych odcinkach, Majdan – Balnica i Majdan – Przysłup (na przejażdżkę trzeba zarezerwować 3 godziny). Do końca września BKL kursuje we wtorki, czwartki, soboty i niedziele. Czuwa nad nią powołana z udziałem samorządu Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej.

fot. Hanc Tomasz/Wikipedia CC BY-SA 3.0

Buraki i ludzie

Na Podkarpaciu jeździ także Przeworska Kolej Dojazdowa. Trasa, po której kursuje, Przeworsk – Dynów, mierzy 46 km. Oddano ją w 1904 roku, miała przewozić buraki do miejscowej cukrowni, wybudowanej przez księcia Andrzeja Lubomirskiego. Podróżowały także inne płody rolne, drewno, żwir i kamień. Oraz pasażerowie – w pomyślnym 1913 roku z jej usług skorzystało 110 tys. osób. Obywatele jeździli aż do 1986 roku, a wkrótce po zawieszeniu regularnych przewozów – w 1991 r. – PKD wpisano do rejestru zabytków.

Tajemniczy wjazd do tunelu w Szklarach na trasie Przeworskiej Kolei Dojazdowej / fot. Lemurzak/Wikipedia CC BY-SA 3.0 

Od ruiny ocaliło ją działające w latach 2009-2018 roku Stowarzyszenie Miłośników Przeworskiej Kolei Wąskotorowej. Kursy turystyczne zostały utrzymane, właścicielami wąskotorówki są powiaty przeworski i rzeszowski, nad całością czuwa Powiatowy Zarząd Dróg w Przeworsku. Kolejka zatrzymuje się na 11 przystankach, nie licząc stacji końcowych. Nie ma pośpiechu – podróż trwa blisko trzy godziny (we wrześniu i październiku kursy co niedziela, rano start z Przeworska, powrót wczesnym popołudniem). Uroki krajobrazu (dolina Wisłoka, Pogórze Dynowskie) uzupełnia 600-metrowy tunel w Szklarach – jedyny dostępny dla wąskotorowych turystów w Polsce.

CZYTAJ TAKŻE: W kolejce do parowozów

Do późnej jesieni na pasażerów czekają dodatkowe atrakcje – „Opowieści wąskotorowe dla Niepodległej w starej fotografii i dokumentach”. To mobilna wystawa przybliżająca historię i współczesność kolejki. Plansze do obejrzenia na stacjach, ale nie tylko. – Przygotowaliśmy wystawę mobilną po to, by mogła być prezentowana w szkołach, instytucjach samorządowych i kultury – wyjaśnia Aneta Pepaś-Skowron, dyrektor Miejskiego Domu Kultury w Dynowie, pomysłodawczyni przedsięwzięcia. – Tworzymy grupę wolontariuszy, którzy będą mogli pojechać razem z wystawą do zainteresowanych instytucji, by o niej opowiedzieć.

Pomorze po torze

Na Pomorzu Zachodnim jeżdżą Nadmorska Kolej Wąskotorowa (dawniej Gryficka Kolej Wąskotorowa) oraz Koszalińska Kolej Wąskotorowa. Pierwsza, oddawana do użytku przez kilkanaście lat na przełomie XIX i XX wieku mierzyła aż 300 kilometrów. Dziś turyści mogą podróżować na blisko 40-kilometrowym odcinku z Gryfic przez Trzęsacz, Rewal, Śliwin i Niechorze do Pogorzelicy. Wyremontowaną przed niespełna dekadą linię finansuje gmina Rewal. Wśród atrakcji wystawa w Gryficach, prezentująca historię Nadmorskiej Kolei Dojazdowej, wystawa miniatur i pamiątek kolejowych w budynku stacji Rewal, park miniatur latarni morskich w Niechorzu, wreszcie latarnia w skali 1:1, z której Niechorze słynie. Kolej kursuje także po sezonie letnim – w październikowe weekendy oraz codziennie od 21 grudnia do 1 stycznia (bez 24 grudnia). W ofercie m.in. wynajęcie pociągu.

fot. kolej.rewal.pl

Koszalińska Kolej Wąskotorowa powstawała równolegle z Gryficką, jej historia także wiedzie z Prus, przez dwie wojny i trzy Polski. Współczesny rozdział rozpoczął się w 2005 roku, wraz z powstaniem Towarzystwa Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej. Zostało powołane w celu uratowania kolejki od zniszczenia i doprowadzenia do jej ponownego uruchomienia. Udało się – TKKW reaktywowało weekendowe kursy turystyczne na niespełna 18-kilometrowej trasie Koszalin – Rosnowo (do końca września, a także 16 i 23 listopada oraz 31 grudnia), wynajmuje pociągi na zamówienie, utrzymuje zabytkową lokomotywownię w Koszalinie. Kolejowi wolontariusze mile widziani.

fot. Koszalińska Kolej Wąskotorowa

Najstarsza

Podczas letniej lub wczesnojesiennej wizyty na południu warto odwiedzić Górny Śląsk i przemierzyć 21 kilometrów wąskiego toru na trasie Bytom – Miasteczko Śląskie. Górnośląska Kolej Wąskotorowa także szczyci się długą historią. To najstarsza, nieprzerwanie działająca, wąskotorówka na świecie – Towarzystwo Kolei Górnośląskiej podjęło jej budowę na podstawie koncesji z 1851 roku, uroczyste otwarcie nastąpiło dwa lata później.

CZYTAJ TAKŻE: Kolej będzie atrakcyjniejsza

Przez ponad 150 lat sieć GKW oplotła ważniejsze zakłady przemysłowe: kopalnie, huty, elektrownie i kamieniołomy. W latach 50. XX wieku mierzyła blisko 230 kilometrów. – Plus drugie tyle bocznic, których było ponad sto – uzupełnia Kamil Czarnecki ze Stowarzyszenia Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, które z pasją dba o wiekową infrastrukturę i tabor. Dodaje, że w czasach prosperity kolejka przewoziła rocznie 2 mln pasażerów i 6 mln ton towarów. Najdłużej obsługiwanym zakładem była Elektrownia Chorzów – ostatni transport węgla przyjechał do niej po wąskim torze w 2001 roku.

Górnośląska kolejka w Bytomiu / fot. Pudelek – Wikipedia, CC BY-SA 4.0

Dziś na okoliczne krajobrazy – od postindustrialnych w Bytomiu do leśnych i polnych w Tarnowskich Górach i Miasteczku Śląskim – spoglądają turyści. Po drodze mijamy Bytom Karb Wąskotorowy, największą zachowaną stację GKW, z licznymi torami, posterunkiem, nastawnią, lokomotywownią i zabytkowym taborem. Warto wysiąść i wypytać członków stowarzyszenia o szczegóły z historii i współczesności kolejki – będą w swoim żywiole.

Tagi:

Mogą Ci się również spodobać

Od Krakowa przez Łódź i stolicę do Białegostoku

Tydzień Kina Hiszpańskiego to jedyne w Polsce wydarzenie poświęcone wyłącznie kinematografii tego kraju.

Filmowe podróże po Dolnym Śląsku

Wrocławska Fundacja Filmowa promuje region poprzez opracowywanie szlaków wycieczek filmowych. – Dolnośląskie Spacery Filmowe ...

Życie w cieniu szybu

Górnicze osiedle Nikiszowiec w Katowicach liczy ponad sto lat. Drzemie w nim potencjał społeczny ...

Lubuskie świętuje 15 lat Polski w Unii Europejskiej

TEKST SPONSOROWANY: Pod hasłem „#LubuskieChallenge – Łączy nas przyszłość" województwo lubuskie rozpoczęło wielkie świętowanie ...

Potrzeba więcej pieniędzy na śmieci

Gmin nie stać na usuwanie składowisk odpadów, gdy uchyla się od tego ich posiadacz, ...

Inwestycje transportowo-komunikacyjne są jednym z obszarów PPP

Partnerstwo publiczno-prywatne wciąż nie może się przebić

Projektów realizowanych w ramach PPP nadal jest niewiele. W pierwszym i drugim kwartale tego ...