Samorządowa obywatelska inicjatywa uchwałodawcza to najprostsza droga do chaosu

Kilka lat temu zmienione zostały przepisy dotyczące lokalnej inicjatywy obywatelskiej. Cel, jaki założyli sobie inicjatorzy tych zmian był słuszny. Chciano bowiem doprowadzić do większego wpływu mieszkańców na życie lokalne.

Publikacja: 15.12.2023 07:00

Kraków

Kraków

Foto: Adobe Stock

W praktyce jednak nowe przepisy nie sprawdziły się, ponieważ w dużych gminach, takich jaką jest np. 800-tysięczny Kraków doprowadziły do chaosu i paraliżu w zarządzaniu miastem, a nawet poważnych strat finansowych. Sytuacja wymaga więc pilnej interwencji ustawodawcy.

300 osób z inicjatywą uchwałodawczą w gminie powyżej 20 tys. mieszkańców

Celem jaki stał za zmianami ustawowymi było zwiększenie zaangażowania mieszkańców w decyzje dotyczące wyborów, funkcjonowania i nadzoru nad niektórymi organami publicznymi na poziomie gminnym, powiatowym oraz wojewódzkim. Regulacje dotyczące tej materii zostały wprowadzone w 2018 roku do ustaw o samorządzie gminnym (art. 41a u.s.g.), powiatowym (art. 42a u.s.p.) jak i wojewódzkim (art. 89a u.s.w.). Niestety, przepisy ustaw samorządowych w zakresie w jakim ustalają minimalne progi „poparcia” dla inicjatyw są dalekie od doskonałości i budzą wątpliwości co do zgodności z normami konstytucyjnymi ze względu na nieproporcjonalną ingerencję w prawo mieszkańców do sprawowania władzy w podstawowej formie ustrojowej jaką jest demokracja przedstawicielska oraz stoją w kolizji z preambułą Ustawy Zasadniczej poprzez nadmierną ingerencję w samodzielność jednostek samorządu terytorialnego oraz ich autonomie statutową.

Czytaj więcej

Obywatelska inicjatywa wymaga powołania komitetu

Na skutek wprowadzonych przepisów, inicjatywę uchwałodawczą w gminach powyżej 20 tysięcy mieszkańców mogło zgłosić już 300 osób. Rozpatrywanie projektu odbywało się podczas obrad najbliższej sesji rady gminy od momentu jego złożeniu, jednak nie mogło nastąpić później niż po upływie 3 miesięcy od tego momentu. W konsekwencji, zapisy przyznały inicjatorom obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej, którzy są niejednokrotnie mniejsi liczebnie, silniejszą pozycję ustrojową w zakresie inicjowania procesu legislacyjnego aniżeli grupie osób niezbędnych do wyboru radnych w drodze wyborów.

Interwencja ustawodawcza pilnie potrzebna

Przeprowadzone zmiany ustawowe stanowią wyzwanie dla samorządów o dużej liczbie mieszkańców oraz prowadzą do obniżenia sprawności ich działania poprzez nieproporcjonalną (nadmierną) ingerencję w ich samodzielność będącą niedostosowaniem progów liczbowych „poparcia” dla obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej, jak i jej priorytetowego charakteru. Z takim problemem mierzy się np. liczący 800 tys. mieszkańców Kraków. W kwietniu br. grupa kilkuset mieszkańców gminy złożyła obywatelską inicjatywę uchwałodawczą mającą na celu zlikwidowanie spółki Kraków 5020. Konsekwencją tego działania były poważne straty finansowe dla miasta oraz ingerencja w kompetencje prezydenta miasta w zakresie likwidacji spółek gminy. Reakcja radnych doprowadziła do chaosu w funkcjonowaniu spółki i konieczności rozstrzygania sporów na drodze sądowej. Decyzja została zaskarżona przez wojewodę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który ma rozstrzygnąć czy rada miasta miała prawo do podjęcia uchwały w tejże sprawie. W rezultacie, zaproponowano opcję połączenia dwóch spółek miejskich: Kraków 5020 z Agencją Rozwoju Miasta Krakowa Ostateczna decyzja wróci w ręce krakowskich radnych, którzy zadecydują o tym na najbliższej sesji rady miasta.

Przytoczona sytuacja jednoznacznie wskazuje na konieczność pilnej interwencji ustawodawczej. Zachowanie obecnych przepisów może prowadzić do podejmowania uchwał, które będą niezgodne z prawem, w tym prób politycznej ingerencji w kompetencje innych organów władzy. Rekomenduje się, aby ustawodawca zmienił przepisy, przyznając jednostkom samorządu terytorialnego uprawnienia do samodzielnego ustalania minimalnych progów poparcia dla inicjatyw i terminów ich rozpatrzenia. Pod rozwagę można również wziąć kwestię podniesienia tychże progów do bardziej sensownych poziomów i dostosowanie regulacji dotyczących czasu ich rozpoznania.

O autorze

Marek Chmaj, wspólnik zarządzający Kancelarii Chmaj i Partnerzy Sp.p.

Opinia prawna w przedmiocie: oceny przepisów prawa regulujących samorządową obywatelską inicjatywę uchwałodawczą przez pryzmat norm Konstytucji RP

Opinia prawna w przedmiocie: oceny przepisów prawa regulujących samorządową obywatelską inicjatywę uchwałodawczą przez pryzmat norm Konstytucji RP

W praktyce jednak nowe przepisy nie sprawdziły się, ponieważ w dużych gminach, takich jaką jest np. 800-tysięczny Kraków doprowadziły do chaosu i paraliżu w zarządzaniu miastem, a nawet poważnych strat finansowych. Sytuacja wymaga więc pilnej interwencji ustawodawcy.

300 osób z inicjatywą uchwałodawczą w gminie powyżej 20 tys. mieszkańców

Pozostało 92% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Prawo w regionach
Samorządowcy chcą więcej pieniędzy i samodzielności
Prawo w regionach
Plan ogólny zamiast studium. W którą stronę będzie rozwijać się Warszawa?
Prawo w regionach
Samorządy u progu planistycznej rewolucji
Prawo w regionach
Nowe przepisy mają pozwolić na regionalizację energetyki
Prawo w regionach
Ochrona sygnalistów. Jest nowa wersja ustawy
Prawo w regionach
Samorządy rozmawiają z rządem. M.in. o lex Czarnek 2.0 i stawce VAT na prąd