W poszukiwaniu finansowej autonomii

Sytuację w kasie samorządowej mogłoby poprawić wprowadzenie komunalnego PIT. To jedna z propozycji Banku Światowego.

Publikacja: 27.03.2019 14:20

W poszukiwaniu finansowej autonomii

Foto: Fotorzepa/Marta Bogacz

Eksperci Banku Światowego, zaproszeni do współpracy przez Ministerstwo Finansów, przedstawili interesujący pakiet zmian w ustawie o dochodach jednostek samorządowych. To, czy uda się je zrealizować, budzi wiele emocji wśród samorządowców.

O konieczności zmiany systemu korekcyjno-wyrównawczego dla samorządów wypowiedział się jeszcze 4 marca 2014 roku Trybunał Konstytucyjny. Nastąpiło to po tym, jak województwo mazowieckiego znalazło się w trudnej sytuacji po wpłacie tzw. janosikowego do kasy państwa. Trybunał orzekł, że ustawa o dochodach jednostek samorządowych nie gwarantuje województwom „zachowania istotnej części dochodów własnych". Dlatego art. 31 oraz art. 25 ustawy są niezgodne z Konstytucji RP.

Od tamtej pory próbowano zmienić system korekcyjno-wyrównawczy, ale w oczekiwaniu na ostateczne rozwiązania tylko czasowo przedłużano obowiązujące przepisy.

Prace nad zmianą tego systemu, we współpracy z Bankiem Światowym i samorządami, ruszyły w 2018 roku. Samorządowcy chcą, by rozszerzyć reformę na całość finansów samorządowych. Postulują zwiększenie władztwa podatkowego oraz reformy podatków i opłat lokalnych, zwłaszcza podatku od nieruchomości.

Co na to eksperci Banku Światowego? Otóż, ich zdaniem, najlepiej zwiększyć autonomię samorządów poprzez zwiększenie dochodów własnych i zmniejszenie zależności od podatków CIT i PIT, kształtowanych przez politykę państwa. Zaproponowali np. wprowadzenie PIT komunalnego, z możliwością ustanowienia elastycznych stawek opodatkowania czy podatku od działalności gospodarczej dla wszystkich jednostek. Zwrócili uwagę na brak efektywności podatku od nieruchomości. Możliwości zmiany są dwie: wprowadzenie podatku uzależnionego od wartości rynkowej lub zmiana stawek tego podatku i wprowadzenie strefowości. Natomiast aby zmienić system korekcyjno-wyrównawczy, należy rozważyć wiele zasadniczych kwestii, np. jaki wkład ma mieć rząd, a jaki bogaty samorząd. Kto ma być płatnikiem, a kto beneficjentem? Czy należy wprowadzić minimalny gwarantowany poziom wyrównania budżetów? Być może ten problem zostanie zmarginalizowany, gdy samorządy zyskają większą autonomię dochodową. Z obliczenia bowiem potencjału dochodowego po zmianach wynika, że zyskałyby na tym wszystkie samorządy.

Na razie zespół ds. finansów KWRiST zdecydował o przedłużeniu obecnych regulacji systemu dla województw i zastąpieniu dotacji na dofinansowanie budowy i remontów dróg wojewódzkich subwencją. Prace nad zmianą systemu korekcyjno-wyrównawczego będą kontynuowane.

Eugeniusz Gołembiewski burmistrz miasta Kowal, wiceprezes Unii Miasteczek Polskich

Propozycje Banku Światowego stanowią próbę zmiany systemu korekcyjno-wyrównawczego, nieopartego na dochodach per capita, lecz uwzględniającego koszty zadań samorządowych. Niestety brakuje w nich np. kosztów obsługi bezrobocia w gminach. Są one uwzględnione dla dużych miast i powiatów, które z przekazywanych im dotacji zarządzają urzędami pracy i dzielą pieniądze na aktywne formy walki z bezrobociem. Ale to gminy wypłacają bezrobotnym zasiłki socjalne i organizują dla nich roboty publiczne najczęściej ze środków własnych. Interesujący wydaje się za to pomysł PIT-u komunalnego, jeśli jego wprowadzenie uniezależni samorządy od polityków w Warszawie. Trzeba też zmienić podatki i opłaty lokalne. Obecny system, oparty na ustawowych stawkach, jest niewydajny i niesprawiedliwy. O ile np. podatek za mieszkanie jest za niski w całej Polsce, o tyle od działek przydomowych, budynków gospodarczych i wolnostojących garaży – za wysoki, zwłaszcza w małych gminach. Zmuszeni jesteśmy obniżać zbyt wysokie ustawowe stawki, a to skutkuje ubytkiem dochodów w wysokości 4 mld zł rocznie. Ponad 2100 gmin dostaje subwencję wyrównawczą. Jaki mają one interes, żeby walczyć o wzrost dochodów podatkowych, kiedy skutkiem będzie spadek subwencji wyrównawczej?

Materiał partnera
Dolny Śląsk mocno stawia na turystykę
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Regiony
Samorządy na celowniku hakerów
Materiał partnera
Niezależność Energetyczna Miast i Gmin 2024 - Energia Miasta Szczecin
Regiony
Nie tylko infrastruktura, ale też kultura rozwijają regiony
Regiony
Tychy: Rządy w mieście przejmuje komisarz wybrany przez Mateusza Morawieckiego