Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie osiągnięcia w redukcji zanieczyszczeń powietrza odnotowuje Warszawa?
- Na jakich danych bazuje raport „Breathe Better” i co jest przedmiotem jego analizy?
- Czy szybka i znacząca poprawa jakości powietrza w miastach jest osiągalna?
- Jakie interwencje i inwestycje przyczyniły się do warszawskiego sukcesu w walce ze smogiem?
- Jakie uniwersalne strategie i działania prowadzą do skutecznej redukcji zanieczyszczeń?
- Jakie są zdrowotne i społeczne implikacje problemu zanieczyszczenia powietrza?
Nowy raport „Breathe Better: How leading cities have rapidly cut air pollution” pokazuje, że skuteczna walka ze smogiem w miastach jest nie tylko możliwa, ale ale także że może przynosić szybkie i zauważalne efekty. Analiza metropolii, które w latach 2010–2024 znacząco ograniczyły emisję pyłów PM2,5 oraz dwutlenku azotu, wskazuje Warszawę jako jednego z globalnych liderów transformacji jakości powietrza.
Czytaj więcej
Z początkiem 2026 roku zakaz używania kotłów pozaklasowych (tzw. kopciuchów) obejmie kolejne województwa. Tymczasem Najwyższa Izba Kontroli alarmuj...
Breathe Better: Warszawa europejskim liderem walki ze smogiem
W nowym raporcie przeanalizowano działania podejmowane przez miasta w zakresie poprawy jakości powietrza. Badanie przedstawione w raporcie objęło analizę trendów stężeń pyłów zawieszonych PM2,5 oraz dwutlenku azotu (NO2) w 99 miastach należących do sieci C40 i Breathe Cities. Wykorzystano w nim ustandaryzowane globalne zbiory danych oparte zarówno na pomiarach satelitarnych, jak i naziemnych stacjach monitoringu. Dzięki temu możliwe było porównanie wyników w czasie oraz pomiędzy różnymi regionami świata.
Autorzy raportu podkreślają, że ich badania wskazują, iż poprawa jakości powietrza w miastach jest możliwa i mierzalna, a do tego relatywnie szybka. Jak wskazują, w ciągu 15 lat niektóre miasta były w stanie ograniczyć poziom zanieczyszczeń nawet o blisko 50 proc. To bardzo dużo.
Jednocześnie eksperci zaznaczają jednak, że proces ten wymaga dopracowanych i skoordynowanych działań. Jak wskazano w raporcie, nie wystarczy pojedyncza interwencja – konieczne są systemowe zmiany obejmujące transport, ogrzewanie oraz planowanie przestrzenne. Eksperci wskazują również na wspólne fundamenty skutecznych strategii, takie jak podejmowanie decyzji w oparciu o dane, transparentność oraz rozwój elektryfikacji transportu publicznego.
Czytaj więcej
Europa zyskała nowe narzędzie badania jakości powietrza. Pierwsze obserwacje za pomocą satelity Copernicus Sentinel-4 pokazują między innymi „gorąc...
Ranking miast: Największe redukcje PM2,5 oraz dwutlenku azotu
W raporcie wyróżniono 19 miast, którym w latach 2010–2024 udało się zredukować poziom pyłów PM2,5 oraz dwutlenku azotu o co najmniej 20 proc.
Pyły zawieszone PM2,5 to mieszanina cząsteczek, które są jednym z najgroźniejszych składników smogu. Ze względu na swój niezwykle mały rozmiar – są mniejsze niż ludzki włos – są one w stanie przenikać głęboko do płuc, a nawet do krwiobiegu, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Dwutlenek azotu to zaś toksyczny gaz, będący głównym składnikiem smogu. Powstaje on głównie w wyniku spalania paliw, szczególnie w silnikach diesla, przemyśle i energetyce. Jest bardzo szkodliwy dla układu oddechowego – wywołuje duszności i może zaostrzać wiele poważnych chorób, w tym astmę.
Smog jest jednym z największych zagrożeń dla układu oddechowego.
Jak wynika z danych, niezwykłymi osiągnięciami może pochwalić się Warszawa, która znalazła się wśród miast o największym spadku PM2,5. Raport wskazuje, że stolica Polski w latach 2010–2024 zredukowała ich stężenie aż o 46 proc. To drugi najlepszy wynik na świecie wśród badanych miast, ustępujący jedynie Pekinowi, który osiągnął redukcję na poziomie 48 proc. W zestawieniu pojawiły się także miasta takie jak Rotterdam (43 proc.), Berlin (42 proc.) i Bruksela (42 proc.).
W rankingu miast, które osiągnęły największą redukcję dwutlenku azotu w latach 2010–2024, reprezentująca Polskę Warszawa zajęła 19. miejsce. Stolica obniżyła poziom toksycznego gazu o 20 proc. Choć w tym zestawieniu znaleźliśmy się na ostatnim – bo 19. miejscu – to także trafiliśmy do grupy „miast-liderów”. Całe badanie obejmowało bowiem aż 99 metropolii. Dla porównania, największe spadki dwutlenku azotu odnotowano w miastach holenderskich: Amsterdamie (44 proc.) oraz Rotterdamie (43 proc.), a także w chińskim Chengdu (41 proc.) i brytyjskim Londynie (38 proc.).
Czytaj więcej
40 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie – ta liczba pojawia się w opublikowanym właśnie raporcie Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Rap...
Jak Polska walczy z zanieczyszczeniem powietrza – Warszawa w światowej czołówce
Eksperci wskazują, że tak znacząca redukcja pyłów PM2,5 oraz – choć dużo mniejsza – dwutlenku azotu w Warszawie była możliwa dzięki kompleksowym działaniom, obejmującym zarówno politykę antysmogową, jak i inwestycje infrastrukturalne.
Jak wskazano, Warszawa wdrożyła szereg rozwiązań, które przyczyniły się do poprawy jakości powietrza. Jednym z najważniejszych było wprowadzenie zakazu spalania węgla w gospodarstwach domowych, wspieranego systemem dopłat do wymiany pieców. Wcześniej odpowiadało to za około połowę emisji zanieczyszczeń w polskiej stolicy.
Groźne pyły zawieszone
Duże znaczenie miały także inwestycje w transport publiczny, w tym budowa drugiej linii metra oraz rozwój sieci tramwajowej. Obecnie około 40 proc. autobusów w Warszawie stanowią pojazdy nisko- lub zeroemisyjne. Rozbudowano również infrastrukturę rowerową – z 275 km w 2010 r. do ponad 870 km planowanych na 2025 r. – oraz wprowadzono pierwszą w Polsce Strefę Czystego Transportu, ograniczającą wjazd najstarszych i najbardziej emisyjnych pojazdów.
Miasto rozwija także system monitoringu jakości powietrza, udostępniając dane mieszkańcom w przejrzystej formie, co – jak wskazują autorzy raportu – wzmacnia świadomość społeczną, ale też umożliwia podejmowanie mieszkańcom decyzji w oparciu o konkretne informacje.
Eksperci podkreślają, że jednym z fundamentów sukcesu jest podejmowanie decyzji na podstawie danych. Jak wskazano, łatwy dostęp do informacji buduje też zaufanie społeczne i umożliwia skuteczne zarządzanie jakością powietrza. Autorzy raportu zwracają również uwagę na znaczenie współpracy pomiędzy różnymi szczeblami władz oraz na rezygnację z paliw stałych przy jednoczesnym wsparciu finansowym dla mieszkańców.
Czytaj więcej
Dekada rekordowych temperatur, jaką mamy za sobą, wynika z wielu czynników, ale najważniejszym z nich mogły być wysiłki krajów wschodniej Azji, by...
Kluczowe wnioski raportu – co można przenieść do innych miast
Naukowcy podkreślają, że zanieczyszczenie powietrza jest jednym z największych czynników ryzyka środowiskowego, prowadzącym do chorób układu krążenia, oddechowego i wielu innych poważnych schorzeń. Co istotne, najbardziej narażone są osoby z grup wrażliwych – dzieci, ludzie starsi oraz chorzy – a także społeczności o niższych dochodach. Eksperci podkreślają, że dlatego działania władz powinny uwzględniać również aspekty sprawiedliwości społecznej, takie jak dopłaty do wymiany źródeł ogrzewania czy programy wsparcia.
Pył zawieszony (PM), dwutlenek azotu (NO2) i ozon przypowierzchniowy (O3) powodują największe szkody dla zdrowia ludzkiego. Wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza nadal mają negatywny wpływ na Europejczyków, zwłaszcza tych mieszkających na obszarach miejskich.
Raport pokazuje, że skuteczna walka ze smogiem opiera się na kilku powtarzalnych elementach. Należą do nich między innymi rozwój transportu publicznego i mobilności aktywnej, ograniczanie ruchu najbardziej emisyjnych pojazdów, elektryfikacja flot autobusowych oraz przejście na czyste źródła energii. Eksperci zaznaczają, że wzrost gospodarczy nie musi oznaczać pogorszenia jakości powietrza – przykłady takich miast jak Warszawa czy Pekin pokazują, że odpowiednio wcześnie wdrożone działania pozwalają uniknąć długotrwałego zanieczyszczenia.
Wiele państw przyjęło już cele ograniczenia poziomu zanieczyszczeń powietrza, jednak wiele z nich może mieć trudności z ich realizacją do 2030 r. Jakość powietrza w Polsce systematycznie się poprawia, choć nadal w Małopolsce i na Śląsku problem smogu wciąż budzi niepokój.
