Bezpieczeństwo zdrowotne ponad granicami

Pomorze Zachodnie w znaczącej skali przebadało mieszkańców regionu na obecność przeciwciał SARS-COV-2
mat.pras.

Szybkie reagowanie na transgraniczne zagrożenia zdrowia, międzynarodowa współpraca służb medycznych, dostępność szczepionek i środków ochrony – to wyzwania dla świata, Europy, Polski w epoce Covid-19. Marszałek województwa zachodniopomorskiego Olgierd Geblewicz, jako sprawozdawca opinii Europejskiego Komitetu Regionów, uczestniczył w nowelizacji unijnych rozporządzeń zdrowotnych, które mają zapewnić bezpieczeństwo obywatelom UE.

Materiał przygotowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego

Załamanie bezpieczeństwa zdrowotnego spowodowane pandemią Covid-19 pokazało, że konieczne jest usprawnienie zarządzania kryzysowego w Europie – zarówno w wymiarze międzynarodowym, jak i krajowym – zapewnienie podaży produktów leczniczych, lepszy dostęp do danych dotyczących zdrowia. Płynna wymiana informacji, kompleksowy monitoring sytuacji epidemicznej w poszczególnych krajach i regionach, koordynacja pracy służb medycznych i sanitarnych – to fundamenty skutecznego działania.

Zmiany europejskiego prawa mają być skuteczną odpowiedzią na koronakryzys. Chodzi o dwa rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz rozszerzające mandat Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób. Nowelizacja zapewni silniejsze i bardziej kompleksowe ramy prawne, w których Unia może szybko reagować np. na zagrożenia epidemiczne.

Szybka modernizacja placówek medycznych na potrzeby pacjentów z COVID-19 była możliwa dzięki funduszom unijnym
Szybka modernizacja placówek medycznych na potrzeby pacjentów z COVID-19 była możliwa dzięki funduszom unijnym / mat.pras.

– Mamy doświadczenie międzynarodowej współpracy w ochronie zdrowia, jednak kryzys uwidocznił wiele barier w tym zakresie – ocenia marszałek województwa zachodniopomorskiego Olgierd Geblewicz. – To bariery administracyjne, prawne, finansowe, różnice w organizacji systemu ochrony zdrowia w poszczególnych krajach, asymetria przepisów regulujących zasady przemieszczania się, chaos decyzyjny na różnych szczeblach, krajowe egoizmy kontra europejska solidarność w kwestii zakupów leków i sprzętu. W ekstremalnie trudnych sytuacjach, takich jak pandemia Covid-19, tylko dobra współpraca ponad granicami zapewni bezpieczeństwo obywatelom. Kanały komunikacji muszą działać niezawodnie, decyzje powinny zapadać szybciej – podkreśla marszałek Olgierd Geblewicz.

Odporność państw i regionów UE na kryzys epidemiczny okazała się niewystarczająca. W ostatnich miesiącach debatę publiczną zdominowały problemy z zakupami maseczek, respiratorów, organizacją pracy szpitali, produkcją szczepionek i ich dostępnością. Pytania o skuteczność procedur decyzyjnych i sprawność unijnych instytucji w reagowaniu na zagrożenia wybrzmiały wyjątkowo głośno.

Europejska Unia Zdrowotna

Koronawirus zmienił Europę i świat. Mówi się o epoce covid, którą wyznaczają zakażenia, testy, lockdowny, kwarantanna, odporność, praca zdalna, hybrydowe nauczanie, szczepienia i kolejne mutacje wirusów. Pandemia okazała się nie tylko ekstremalnie trudnym sprawdzianem wydolności systemów opieki zdrowotnej, skuteczności państw i instytucji, ale też testem przywództwa regionalnych, krajowych i europejskich liderów.

– Pandemia koronawirusa podkreśliła potrzebę silniejszej koordynacji na poziomie unijnym, bardziej odpornych systemów opieki zdrowotnej i lepszego przygotowania na przyszłe kryzysy – mówiła jesienią ubiegłego roku Ursula von der Leyen, przewodnicząca KE. – Zmieniamy sposób radzenia sobie z transgranicznymi zagrożeniami dla zdrowia. Zaczynamy budować Europejską Unię Zdrowotną, aby zapewnić obywatelom wysokiej jakości opiekę w sytuacjach kryzysowych oraz wyposażyć Unię i jej państwa członkowskie w narzędzia niezbędne do zapobiegania zagrożeniom – zapowiedziała von der Leyen.

Szczeciński Szpital Wojewódzki stał na pierwszej linii frontu walki z Covid-19 w Zachodniopomorskiem / mat.pras.

Pierwszym krokiem do utworzenia Europejskiej Unii Zdrowotnej jest właśnie nowelizacja kluczowych rozporządzeń. Projekty zaprezentowane oficjalnie w listopadzie 2020 r. były dyskutowane m.in. na forum Parlamentu Europejskiego i posiedzeniach Rady Europejskiej, czyli spotkaniach przywódców 27 krajów członkowskich. Konsultowano je z ekspertami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Europejskiej Agencji Leków (EMA), Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Przyjęto szereg rekomendacji dotyczących usprawnienia systemu ochrony zdrowia.

Zmiany wspólnotowych przepisów zostały przedstawione do zaopiniowania także samorządowcom z Europejskiego Komitetu Regionów. Sprawozdawcą opinii EKR na temat zdrowotnych rozporządzeń był Olgierd Geblewicz. Zachodniopomorski marszałek koordynował przygotowanie ostatecznej wersji dokumentu, gromadząc wnioski i propozycje zgłaszane przez przedstawicieli władz regionalnych z Polski, Francji, Niemiec, Włoch, Grecji. O rozwiązaniach prawnych i organizacyjnych, które mają zwiększyć bezpieczeństwo zdrowotne, debatowano m.in. podczas posiedzeń Komisji Zasobów Naturalnych (NAT, w marcu zatwierdzono projekt opinii). Ostateczna wersja dokumentu została przyjęta podczas sesji plenarnej EKR 7 maja 2021 r.

Na pierwszej linii frontu

Marszałek Olgierd Geblewicz podczas debat na forum unijnym podkreślał, że na wielu regionach UE spoczywa duża odpowiedzialność w zakresie zdrowia publicznego, jak np. zarządzanie szpitalami i placówkami opieki, a także opracowywanie strategii profilaktyki zdrowotnej.

– Konieczne jest zatem zaangażowanie władz regionalnych i lokalnych w przygotowanie europejskiej reakcji na poważne zagrożenia dla zdrowia, w tym zagrożenia transgraniczne – postuluje Olgierd Geblewicz.

Samorządy są przekonane, że lepsza koordynacja zadań ochrony zdrowia pozwoli lepiej stawić czoła przyszłym kryzysom / mat.pras.

Przypominał, że samorządowe jednostki ochrony zdrowia od początku uczestniczą w walce z Covid-19, wykonując kluczowe zadania. Na Pomorzu Zachodnim prowadzone przez samorząd województwa szpitale przyjmowały pacjentów w najcięższym stanie. SPWSZ przy ul. Arkońskiej w Szczecinie był tzw. szpitalem jednoimiennym

– Opieka zdrowotna jest zdecentralizowana w 19 z 27 krajów UE. My, jako przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych, byliśmy na pierwszej linii frontu – przypomina marszałek i podkreśla potrzebę wzmocnienia kompetencji regionów w europejskim systemie bezpieczeństwa zdrowotnego, a także zwiększenia udziału samorządów w procesie decyzyjnym.

– Przedstawiciele Europejskiego Komitetu Regionów powinni być włączeni w charakterze obserwatorów w prace zespołów, komitetów i grup zadaniowych powoływanych na poziomie unijnym, zajmujących się stanami zagrożenia publicznego – tłumaczy Olgierd Geblewicz.

Podczas unijnych konsultacji zaproponował udział samorządowców w Komitecie Doradczym ds. Zagrożenia Zdrowia Publicznego, który – zgodnie z nowymi regulacjami – ma zostać powołany w strukturach UE. Marszałek województwa zachodniopomorskiego zaznacza, że generalne wzmocnienie kompetencji UE w obszarze ochrony zdrowia nie oznacza centralizacji. Przeciwnie – należy postawić na regionalizację, szybkie reagowanie, dostosowanie środków do lokalnych potrzeb. Sytuacja epidemiczna w danym województwie, landzie, prowincji może znacząco odbiegać od średniej krajowej czy europejskiej. Liczba zakażeń, tempo rozprzestrzeniania się wirusów, skuteczność leczenia zależą od wielu czynników, m.in. jakości infrastruktury medycznej, ale też demografii, struktury gospodarczej, mobilności mieszkańców, a nawet klimatu.

Transgraniczni pracownicy opieki zdrowotnej

Olgierd Geblewicz wielokrotnie zwracał uwagę na konieczność usprawnienia międzynarodowej współpracy medycznej. Dla tego celu należy wykorzystać właśnie wiedzę i doświadczenie samorządów. W toku prac nad opinią EKR postulował włączenie administracji lokalnych i regionalnych w przygotowanie oraz wdrażanie planów gotowości i testowania odporności, a szczególnie koordynacji działań w regionach przygranicznych.

– Funkcjonujące od lat modele współpracy transgranicznej „przyblokowały się”. Zamknięcie granic czy wprowadzanie obowiązku kwarantanny ujawniło, że ta współpraca jest utrudniona, dlatego konieczne jest przyjęcie właściwych rozwiązań prawnych, ale też systemu zachęt i promocji dobrych praktyk – tłumaczy marszałek Olgierd Geblewicz. – Zaproponowałem utworzenie statusu transgranicznego pracownika opieki zdrowotnej, co w przyszłości ułatwi mobilność personelu medycznego, ale również pacjentów. Pamiętajmy, że dobra współpraca transgraniczna w dziedzinie ochrony zdrowia to większe bezpieczeństwo obywateli po obu stronach granicy, to lepsze wykorzystanie sprzętu, środków i personelu medycznego.

W ocenie marszałka Olgierda Geblewicza utworzenie statusu transgranicznego pracownika opieki zdrowotnej, może w przyszłości znacząco ułatwić mobilność personelu medycznego / mat.pras.

Akcentując zaangażowanie samorządów w działania poprawiające bezpieczeństwo zdrowotne UE, Olgierd Geblewicz przypomina, że projekt opinii EKR jest wynikiem licznych konsultacji z międzynarodowymi instytucjami. W ramach prac nad dokumentem zorganizowano również warsztaty oceny oddziaływania terytorialnego (TIA) z udziałem ekspertów z całej Europy.

– Dokument odzwierciedla regionalne i lokalne problemy, naświetla dysfunkcje, uwypukla potrzeby oraz proponuje zmiany dostosowane do potrzeb lokalnych społeczności – wyjaśnia marszałek.

Realny test warunków skrajnych

W przyjętym przez EKR projekcie czytamy, że „Komitet Regionów wspiera plany Komisji Europejskiej przygotowania silniejszych i bardziej kompleksowych ram prawnych, w których Unia Europejska przy zachowaniu zasady pomocniczości i głównej odpowiedzialności państw członkowskich za opiekę zdrowotną i gotowość na wypadek sytuacji kryzysowej może szybko reagować i uruchamiać środki gotowości i reagowania na transgraniczne zagrożenia zdrowia na całym jej obszarze”.

Europejski Komitet Regionów w uwagach do opinii stwierdza, że „pandemia Covid-19 stała się realnym testem warunków skrajnych”, który uwydatnił spore braki m.in. na poziomie komunikacji. „Podejmowane przez poszczególne państwa członkowskie, ale i poszczególne regiony, rozwiązania o charakterze epidemiologicznym znacząco różniły się od siebie, wywołując nie tylko negatywne skutki w ochronie zdrowia, ale również społeczne i gospodarcze” – podkreślają przedstawiciele samorządów.

Przypominają również, że w 19 krajach Unii Europejskiej system ochrony zdrowia jest zdecentralizowany, dlatego do nowelizowanych rozporządzeń zdrowotnych UE należy „wprowadzić silniejszy komponent dotyczący szczebla niższego niż krajowy”.

Komitet Regionów postuluje m.in. nawiązanie ściślejszej współpracy transgranicznej w zapobieganiu i zwalczaniu zagrożeń zdrowia; gromadzenie danych statystycznych nie tylko na szczeblu centralnym, ale również regionalnym i lokalnym; wymianę personelu medycznego i specjalistów ds. zdrowia publicznego np. między dwoma krajami członkowskimi; powołanie transgranicznych grup kontaktowych.

Wzmocnić komponent regionalny

Zgłoszone przez EKR poprawki koncentrują się właśnie na wzmocnieniu wspomnianego „komponentu regionalnego”. W tekście zaproponowanym przez Komisję Europejską jest mowa o „unijnym planie gotowości i reagowania” na wypadek kryzysu zdrowotnego i pandemii – ma on być opracowywany we współpracy z państwami członkowskimi i odpowiednimi agencjami unijnymi. EKR postulował dopisanie do współpracy także regionów i miast.

W artykule określającym misję i zadania Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób dodano punkt wskazujący konieczność przygotowania „wytycznych dot. leczenia chorób zakaźnych i zarządzania przypadkami tych chorób”. EKR wskazuje potrzebę opracowania „wskazówek dla regionów przygranicznych i węzłów tranzytowych w wypadku transgranicznych zagrożeń zdrowia”. Podkreśla również zasadność gromadzenia danych (np. epidemicznych) na szczeblu niższym niż krajowy, ponieważ w czasie pandemii Covid-19 sytuacja w niektórych regionach znacząco odbiegała od średniej krajowej.

Marszałek Geblewicz ocenia, że rok 2021 będzie miał kluczowe znaczenie dla zapewnienia „europejskiej odporności” na kryzysy zdrowotne.

– Głęboko wierzę, że zarówno dobra koordynacja na poziomie europejskim, jak i włączenie miast i regionów, które na co dzień odpowiedzialne są za ochronę zdrowia, pozwoli nam stawić czoła przyszłym zagrożeniom oraz lepiej chronić naszych mieszkańców – podsumowuje marszałek województwa zachodniopomorskiego.

Europejski Komitet Regionów jest organem doradczym i opiniodawczym złożonym z przedstawicieli samorządów regionalnych i lokalnych UE ze wszystkich 27 państw członkowskich
Olgierd Geblewicz jest przewodniczącym frakcji EPP w Europejskim Komitecie Regionów. W EKR działa od 2011 roku. Zasiada w dwóch komisjach: Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX) oraz Zasobów Naturalnych (NAT)

Tagi:

Mogą Ci się również spodobać

Trzeci lockdown lokalny. Ale to nie musi być jeszcze koniec

Od soboty na terenie Warmii i Mazur obowiązują na nowo surowsze obostrzenia. – Rząd ...

Mieszkańcy o planie zagospodarowania wypowiedzą się też w internecie

Prace nad dokumentami planistycznymi mogą być prowadzone online. Gminy będą mogły przyznawać za czas ...

Nie zatrzymujemy inwestycji

W najtrudniejszym okresie nie doszło do zapaści w służbie zdrowia. Pandemia nie zatrzymała też inwestycji. ...

Krzysztof Kosiński: Luzowanie obostrzeń może być terytorialne

Należy zmienić filozofię odmrażania życia społeczno-gospodarczego. Trzeba wprowadzić luzowanie reguł w sposób obszarowy, terytorialny. ...

Wojciech Bakun, prezydent Przemyśla

Prezydent Przemyśla: Nie mamy wpływu na ceny wywozu śmieci

Miasto pełni tylko rolę pośrednika pomiędzy firmami. Samorząd nie ma możliwości ani dopłacania do ...

Fitch Ratings: covidowe turbulencje zostaną z nami na dłużej

Nawet w 2021 r. dochody podatkowe miast pozostaną poniżej poziomów z 2019 r., a ...